قصیدۀ بلند هستی

رضا مرزبان

اين قصيده، پژواك افول آخرين بارقۀ انقلاب اكتبر در روسيه و عرصۀ جهانی است

درآمد:

1

روزگارا !

شگفتا روزگارا !

با چه آیین در تو باید زیست ؟

در چه آیین در تو باید مُرد ؟

کس ندانسته­ست از آغاز ِ بی آغاز

و نمی­داند هم از پایان ِ بی پایان

با چه آیینی تو می­گردی

                   یا نمی­گردی !

در تو تا غرقم – گیاهی خسته را مانم

         اسیر گردبادی تند، در امواج توفانی.

با تو بودن را نمی­تابم

بی تو بودن را نمی­دانم

در تو تا نابود می­گردم،

                   نمی­دانم چرا مانم ؟

2

ای کدامین رسم !

در کدامین عصر

خواهم یافت بازت

بی که پیری در شیار ِ رشتۀ انبوه ِ رگ­هایت

                                               کمین سازد

باغ بی­مرگی

- جاودان جاوید –

         بر گُل­دانه­های جزم­هایت سایه اندازد.

هیهات !

ای کدامین رسم !

- این سان –

در کدامین عصر

         خواهی زیست

                   خواهی ماند ؟

3

- و تو ...

         چند خواهی زیست ؟

         چهل سال، پنجاه سال، صد سال ؟

چه سنگین­ست این بار !

- چند خواهی ماند ؟

         ده روز، صد روز، هزار روز ؟

         ده سال، صد سال، هزار سال ؟

چه دشوار ست این کار !

*        *        *

امّا، هستی هست :

ده هزار سال، صد هزار سال، میلیارد میلیارد هزار سال،

                                                        و یک انفجار !

و در آن ،

تو آخشیجی هستی از هزارها میلیارد

                                      آخشیج دیگر ،

                                      در هر انفجار !

داستان این­ست :

         زوال به هنجار – یا ناهنجار.

هستی محور نمی­شناسد

                   در پرواز،

                            اندازه نگه­دار !

 

 

گزاره:

         ما ،

         درین هستی ِ بی­کرانه

                                 کجاییم ؟

 

1

روزگارست،

روزگار شگفتی­ست،

روزگاری که تا هست :

- از آغاز خالی­ست،

روزگاری که :

- جاری و خیزان،

         هر طرف، هرچه، هرجا –

                   چرخ چرخنده، گردان و پویان !

*        *        *

روزگاری شگفت­ست آری،

چیست امّا ...

         این شگفت­آفرین روزگاران؟

کس نداند مرین راز ِ دیرین،

                            - این بی­آرام –

در نهان­گاه ِ یک شام تاریک !

یا فراسوی این راز و این شام.

جز – که در تیرگی، موج ِ نوری

می­دود گرد گردان و چرخان

با خروشی که :

         - در ژرف ِ انبوه –

انفجاری­ست، آنگه شیاری

و در آن ...

         کهکشان­هاست جاری،

راز، این­گونه آغاز گشته­ست

در یک آغاز ِ هرگز نه آغاز.

گردبادی که :

         گرم ِ تکاپوست

و غباری کزین باد برخاست.

وین تکاپو :

         چنبری بی­سرآغاز و پایان،

و ... درو چنبر بی­شماران.

*        *        *

قصه­پردار ِ فرزانه – دانش –

قصۀ هستی این­سان سراید

از جهانی که پندارۀ ماست

وآسمانی که در دیده آید:

         - «در نخستین ِ هرگز نخستین،

         تُندر ِ انفجاری – چه بسیار –

         در غباری ازین گِردتوفان

         آذرخش شررها پراکند

         وز شررهای افشانده

                   - هر بار –

         در فضا کهکشانی پی افگند،

         در کران­گاه ِ هر کهکشان باز

جنبشی هست و پس­انفجاری

کهکشان­ها که در بی­کرانند،

گلّۀ بی­شمار اخترانند.

آن­چه امروز منظومۀ ماست

حاصل ِ انفجاری­ست.» باری !

انفجاری که میلیارد، میلیارد، میلیارد سال

هم­چنان باز میلیارد، میلیارد بر آن گذشته­ست

تا سرانجام،

در یکی پارۀ آن

         زندگی نقش بسته­ست

و ...

آدمی از یکی شاخه رسته­ست

         از میان هزاران ِ بسیار،

                   زندگانی که با رفته رفتند،

و بسا زندگانی :

- که در رفتن ِ خویش هستند،

بی که خود از چه و چون ِ این بود و نابود

                                      آگاه باشند –

و درین پاره امید بسته­ست.

*        *        *

موجی چرخان چرخان می­پیچد، می­توفد، می­روبد، می                       

                                                          ­تارد، می­راند،

جاری در خون،

جاری در آب، در آتش، در سنگ، در باد، در خاک،

جاری در قطره، در ذرّه، در یاخته، در ملکول،

جاری در اتم، در نوترون، در پروتون،

جاری در زمین، در ماه، در خورشید، در کهکشان،

                                                    و بی­پایان.

موّاج­ست، انبوه­ست، سیّال­ست.

ناپیدا، امّا در جنبش، در گردش، در جوشش، در خیزش، در ریزش.

موج ِ جاری، زمان­ست :

جان ِ دمیده بر تاریکی، بر هستی.

*        *        *

با طنین صدایم در آفاق

                   گاه می­پرسم از خویشتن

                            - زمان چیست امّا ؟

یا :

         چه می­شد اگر من زمان بودم،

                                           آنگاه

می­دمیدم در آفاق ِ هستی، زمان را

                                      - بی­آرام –

و پژواک گوید :

         - من زمانم به هستی رسیده

         و زمان­ست در من دمیده

         و من از خویشتن در زمانم، رمیده

         نیستم من،

                   - که هستم –

         زمان­ست، در خود دمیده،

                   دمی آرمیدست و آن­گه رمیده :

                                               - دگر هیچ !

و طنین صدایم در آفاق،

جز طنینی درین لحظه، در

                   خویشتن نیست !

2

در یکی ژرف تاریکی ِ محض

که :

         - نه آغاز دارد ، نه انجام،

                            نه کرانه­ست آن­را نمایان،

ناخودآگاه تازد

          در خود، از خود گریزان –

                   خرمنی از شررهای تابان،

                            در مداری که گرم تکاپوست.

این،

         جهان­ست

                   حلقه حلقه در آن، کهکشان­ها                             

                                      وآن­چه خوانیم افلاک.

مطلقی نیست :

          هر چیز جاری­ست

         و زمان بر همه چیز جاری­ست

         و همه چیز در انتشار­ست

 - در انفجاری­ست دائم.

         *        *        *

در جهانی که جاری­ست

 هرچه، هرجا،

آن­چنان نیست

         که می­نماید

و چنان

چون نماید

         دمی هم نپاید 

*        *        *

بار دیگر که در شط شنا کرد

زیر لب گفت با خویش :

         - «این همان نیست

                            آبی که در آن شنا کرده بودم.»

و ...

آبِ روان گفت :

-  «این همان نیست،

- موجی که در من شنا کرده بود او »

امّا ...

         هراکلیت نشنید !

3

از درون­سو :

بسته در «این شب تاریک»

             - که برون سوی و دگرسویش نه -

و پراکنده بران

              کهکشان­ها،

         - گله هر سوی و یله -

تُندبادی،

         با خروشی که در آفاق رها،

                            همه را می­راند

و ...

کهکشان ها،                   

- که مگر هم­سفرند -

گاه­گه از زبَر ِ هم گذرند.

*        *        *

این گران­سنگ، گردنده افلاک،

با گران بانگ ِ پژواکِ آهنگ،

که دَم ِ آن،

از هزاران و میلیارد سالان فزون­ست

و در این پهنه،

         منظومۀ ما،

                   چون یکی ذرّه،

                            در فضا بی­قرار و سکون­ست؛

عرصۀ بی­کران ِ کلان­هاست.

هرچه آن­جاست،

         - تا بی­نهایت –

                   از برآورد ِ اندیشۀ ما برون­ست.

*        *        *

شرق :

         - پیر ِ افتاده،

                   امّا نیفتاده از پا،

         بار ِ اندوه ِ تاریخ بر دوش،

         سایۀ ابر پندار و رؤیا

         در خم ِ راه­های همه پیچ،

         وز پی ِ راز،

                   در خویش پویا –

خاطرش سوی پاسخ گراید.

پاسخ امّا ...

         نرم­آهنگ و اندُه سرشته،

                   شعر پندار و رؤیاست !

 

شرق گوید :

         - خفتگان ِ نهفته در دل ِ خاک

         از نشابور می­دهند آواز :

                   «وه که در جان ِ ما، نهان رازی­ست.

                   آفتابی که آسمان­تاب­ست،

                   پیش آن راز، قطره­پردازی­ست.»

*        *        *

نغمه­پردازی از شبان ِ دراز

         چاووشی خوان ِ طارم ِ افلاک

         می­دمد در نی و سراید باز :

                   «چشم دل باز کن که جان بینی ...

                   دل ِ هر ذرّه را که بشکافی،

                   آفتابی­ش در میان بینی!»

*        *        *

شرق، امّا ...

         چشم ِ دل باز،

         جُسته بسیار باران

                   - چه بسیار! –

                            در درون سوی

بی که باید

      جز سرابی ز پندار

و گمانی که :

         - پوچ و دگر هیچ !

         *        *        *

هیچ امّا مگر هست ؟

پوچ و هیچ­ست هستی ؟

نه !

         هستی نه پوچ و نه هیچ­ست،

                                      هستی­ست

- و در آن،

         جز کلان­های انبوه،

                            ذرّه هم هست :

این غباری

         که خورشید باید

                   تابد از روزنی،

                            تا برآید !

*        *        *

قصّه­پرداز فرزانه – دانش –

                   قصّه^­­یی دیگر از آن سراید :

- ذرّه،  

              این خُرد

                   خود جهانی­ست، آری !

و درو نیز جاری­ست

         گِرد گردان ِ منظومه­واری.

در جهان ِ همه خُرد،

         خُردها نیز بس بی­کرانند :

- بانگ­شان هست،

         موج ِ پروازشان هست،

                                   امّا :

در جهانی که ماراست،

         خُردها بی­نشانند ؛

خُرد، چندان و چندان :

         که از سفرۀ آب و از باد

خُرد چندان :

         که از پردۀ سبزه و برگ،

یا که از لای پلکان ِ نوزاد ِ در خواب،

- چون :

         فوج مرغان ِ انبوه ِ دریا،

                            روی نی­زار ِ خاموش مرداب –

در عبورند و پرواز  .

در جهان ِ همه خُرد،

         ذرّۀ ما،

               چو منظومه­یی

                            در یکی کهکشان­ست.

*        *        *

کجا،

     خُرد آیا کلان می­پذیرد ؟

و کلان،

      آن بی­کران،

                   کجا ؟

ما، درین هستی ِ بی­نهایت،

                               کجاییم ؟

خُرد در بی­نهایت

گر نهایت پذیرد سرانجام.

خود کلان نیز پیداست،

                   می­رسد در کرانی به فرجام.

   *                   *        *

امّا نهایت !

         - جز روند دگرگونگی –

                                      چیست ؟

هر نهایت،

         اگر هست پایان،

                            که این­ست ؛

نیست پایان،

             جز آغاز ِ دیگر!

رشتۀ بی­نهایت چنین­ست !

*        *        *

در رگان ِ کلانان و خُردان،

جوهری هست جاری

جوهری کان زمان­ست

         و ... فراسوی خُرد و کلان­ست.

و ...

     اگر چند در هر دو جاری­ست،

                                      امّا ...

این، همان نیست در خُرد،

                            که : کلان را نوازد.

ضدّ و ندّی که در ذات آن­هاست

                          در زمان نیز ساری­ست.

و جهان :

         هرچه،

                هرجا،

                      ازین دست

از تضادی­ست سرشار. 

  - و در آن،

                         جدالی بی­آغاز و اندازه برپاست.

*        *        *

در تکاپوی بی­انقطاعی که هستی­ست؛

با اتّصال ِ مداوم،

                  انفصال ِ مداوم،

                                  انقطاع ِ مداوم

و تکرار ...

         امّا نه تکرار،

آفرش، زایش و باز زایش –

                            روالی قدیم­ست.

 

در تکاپوی ِ پیوند ِ انبوه،

خُرد، جایی کلان­ست

و ...

     کلان ِ گریزان ز خود،

                          خُرد ِ بسیار ...

مطلقی نیست،

                  هرچه هرجاست،

                              از دگردیسی خویش برپاست.

                                                                           مارس و آوریل 1992 – پاریس

4

در جهان ِ کلان،

هزار سال، کم از جنبیدنی­ست

در جهان من،

هزار سال، سی نسل­ست !

و من،

      شب را

            - که اینک رسیده­ست –

با سی نسل مرور می­کنم :

دقیقی که :

            - در تب ِ جهان ِ بی­شب می­سوخت

فردوسی که :

            - از ژرفای آن، به می و افسانه پناه برد

خیّام که :

            - بستۀ بی­پایانش یافت

حافظ که :

            - سرگشته در آن غوطه خورد

و نیما که در حیرت بود :

            - از کجای ِ آن بیاویزد قبای ژندۀ خود را ؟

         *        *        *       

شب می­تراود :

و من در خویش می­تنم :

همچون آغازی در پایان،

یا پایانی، در آغاز.

و شب، باز می­تراود :

                   در سنگ،

                   در پنجره        

                   در آینه،

                   در باغ،

و : در من.

اسم شب "تاریکی"­ست

                   ژرف و انبوه

                   سرشار از هیچ

                   خالی ...

کدام راز با اوست ؟

*        *        *

چه تنهایم من،

چه تنهاست،

              دنیا !

برخیزم،

         شراری برانگیزم،

                            برخیزم !

*        *        *

امّا ...

       می­تراود شب

       می­تراود کابوس.

*        *        *

در ساکتِ شبِ تاریک،

     با چشمان ِ کابوسِ،

     جهان اشباح را،

                     می­کاوم :

- انبوهِ عریان و خاموش؛

گله­های ناآرام،

                بی­هیچ صدا،

                              در جدال،

                                      گریز،

                                           تکاپو.

برّه­های رام ِ بی­شبان،

  - که گرگ­های هار می­شوند،

و تازیانۀ نیاز و ترس

  - که آن­ها را می­تاراند،

و ...

     گزیدن،

            دریدن،

                   به­دندان کشیدن !

و مردمکانِ بیم­ناک، که در حدقه­ها می­چرخند!

بانگ برمی­دارم  :

    - های ...

            بندیانِ شب !

                        سایه­هاتان مانده برجا،

                                           در سیاهی­های دور و دیر !

خویشتن­تان، در کجای این شبِ دیرنده پنهانید ؟!

*        *        *

در گلو می­شکند،

                   برنمی­آید بانگ ...

سایه­ها،

         می­لغزند،

                   می­لغزند،

                            می­لغزند ...

و ...

- صدایی ناگاه،

       در فضا می­پیچد،

                   با هزارن خط ِ موّاج ِ بجا مانده ازآن،

                                      روی آیینۀ سُربین ِ سکوت !

*        *        *

در باغ،

       درختی شکسته­ست،

شب توفانی­ست !

مُشتِ باد است که بر پنجره می­کوبد :

         - آبای خود را دریاب !

به­هرسو می­چرخم :

         - آبا، اُمّهات، کجایید ؟

و اشباح،

         با توفان رفته­اند ...

*        *        *

در خویشتن می­تابم :

- کجا رهایت کنم ؟

- به ماه !

  شِکوه خواهی کرد :

- مادرم! زمین !

              بی­تو تنهایم، آه !

به زمانی دیگر ؟

         باز شِکوه خواهی کرد،

                            از زمانی بیگانه

                                      که تو،

                                            در آن دربند !

در زمین، امّا، باری !

     بازگو :

         دور ازآن کُپه که روئیدی،

                            جز غریبی، چه به­سر داری ؟

- ماهی ِ برکه،

            که افتاده به دیگر برکه ! –

با زمانی که :

         - نه بیگانه، نه خویش –

                            در تو جاریّ و تو در آن جاری !

در زمانی

         - گیرم آن­سان که گویی –

                            توان­سای و دشوار،

                                               بر زمینی،

                                               نه نرم و نه هموار،

                                                             زیست باید.

با زمانی که هستی­ست

و زمینی که: دنیاست.

و تو ...

     یک تن از پنج میلیارد

           و فزون باز از پنج میلیارد،               

                                       شاید.

*        *        *

می­تراود یاد،

         با غریوی از دور.

تنها نیستم دیگر ؛

در باغ درختی شکسته­ست ...

و ...

باد می­توفد !

 

5

می­تراود یاد :

... و زمین،

     (خُردزادِ هفت دیگر دختر ِ خورشید)

چرخ­چرخان،

رشتۀ دامن ِ مادر در دست،

         - همرهِ خواهرکان –

                            گردِ مادر گردید :

- «چرخ ! چرخ ! هم­بازی !»

  «خدا ! منو نندازی ! ...»               

تا زمان ِ زایش،

           در زمین آغازید.

... و زمین،

             می­زاید.

و جز او،

         - هرچه که هست –

                        در زمان می­زاید.

*        *        *

این هستی ِ هماره به زایش

- با دردِ زادن ِ بسیار –

و نیز هرچه درو هست،

در کار ِ زایش و تکرار؛

افسانه نیست،

         فسون نیست :

                   بود و نمود دارد و دیدار !

*        *        *

خاک : که بار می­گیرد،

خاک : که بار می­گذارد،

گیاه،

     که از خاک می­روید،

                        و بار می­گیرد،

                                  و بار می­گذارد.

و درخت،

و پرنده،

و پروانۀ در پرواز؛

پلنگی که در کوه می­نالد،

گوزنی که در پناه گیاهان ِ خشگ ِ گودالی تنگ

                                                        می­زاید

و خیسی ِ زهدان را از زاده می­زداید.

*        *        *

یک روز سرد :

درون غاری تاریک،

زن نالید؛   

تنها بود.

و آتشی نهفته در خاکستر ِ اجاق،

                                      با نیم­سوزی کم­دود.

و بوی ِ دود شدن ِ گیاه،

و برکۀ زلال ِ باریک،

- که چکه چکه آب،

                   از سقف غار می­نوشید –

... برکه،

از "دردناله"­ی زن لرزید،

                        با صد هزار رعشه.

     - قطره، قطره، عرق

                        و ... چکه، چکه، سرشک،

                                           بر چهرۀ تکیدۀ زن لغزید.

و سایه­یی مضطرب،

                   بر روزن ِ غار.

زن،

    چندان بر خود پیچید،

                            تا زایید.

*        *        *

- با دردِ زادن –

زن،

خانواده ساخت،

              تبار و قبیله ساخت

                            ایل و عشیره ساخت

... و جامعه زایید.

*        *        *

و جامعه :

         با دردِ بیش­تر

                    - انقلاب –

می­زاید،

خود را،

و باز خود را،

می­زاید.   

و زمین،

ذرّه­یی گُم در شیار کهکشانی دور

                   نک، تو را دنیایی­ست.

و تو، ... در روی زمین،

خویشتن دنیایی !

*        *        *

6

تندپوتر از غریو ِ باد،

                   یا تُندَر

می­تازد ياد

    - تا دوردست ِ دور –       

         *        *        *

نخست، آدمی بود،

                   و حرکت،

                          و صدا،

                               در طبیعت رها.

و آدمی،

         در تداوم ِ حرکت و صدا

                                 تصویر ساخت

                                               و نماد

                                               و کلام

                                               و کتاب

در جهان ِ همه بیم،

         عصر جادو آغاز شده بود

         نمادها،

                   خدایان بودند،

                    - خون آشام –       

و جادوگران،

         بیانگر خشم و کین ِ­شان

                 و طبیعت،

                        سهمگین بود :

آتش­فشان که می­خروشید،

جادوگر،

         دختر نو دمیده،

                        و پسر نارسیده،

                                      نثار می­کرد.

*        *        *

اندیشه، در وهم زاده می­شد

آدمی، کودکی ِ دشواری از سر گذراند.

ترس از آب،

         آتش،

         ارتفاع  

         از باد،

         از سایه،

پیش ِ پای باران،

                   آفتاب،

                   رود سرکش،

            نثار ِ آدمی ارزان بود.         

*        *        *

اندیشه،

         در وهم شکل گرفت

و خدایان،

         از نمادها برخاستند.

و نماد،

       قدرت ِ ناشناخته بود.

*        *        *

جادو،

      آغاز ِ تکوین ِ اندیشه،

                            در وهم بود

و دین،

     پایانِ تکوین آن.

پیامبران،

     بیش از جادوگران،

                    از مصیبت آدمی نکاستند

جنایت،

     هم­چنان در زیر آفتاب جاری ماند.

آدمی،

هرگز تنها نبود                              

و در جامعه بود که خود را باز می­ساخت.

نفی جامعه،

- عصیانی که ترک دنیا نام گرفت -

 نفی خویش بود.       

و جامعه،

         طلسم اسارت ِ آدمی

         - در خدمت ِ خدایان ناشناخته

         و "سایۀ خدایان ِ" شناخته.

*        *        *

اندیشه،

از وهم، جدا گشت.

آدمی،

دوباره زاده می­شد

         - بی صلیب،

                   بی­زنجیر.

خدایان

   - در کوهساران –

                   سنگ شدند.

جادوگران،

و پیامبران،

          - سایه­های اضطراب –

                            بر دیوار.

آدمی،

     در خویش به­رهایی برخاست

عصر عصیان رسیده بود

و خیزاب ِ خشم،

بر طلسم ِ هزاران قفل

                       هزاران وَهم،

                                هزاران بند.

بر نادانی،      

توفان، برخاسته بود !

*        *        *

کجایید، آآآی ...

خدایان !

خدای­نمایان !

سایۀ خدایان !

شمایان که :

جهان به کام­ ِتان بود

 و پنداشتید،

           تاریخ به نام ِ­تان شد               

از شما :

         آن­که با خشم به دریاها تازیانه می­زد

         آن­که شهرها را به آتش می­کشید

                  و خدایان ِ خاموش را به­اسارت می­برد              

         آن­که شعلۀ تازان ِ آتش­فشان بود

                                 و آن­که گردباد ِ خون

جز آوار،

         چه برجاست                                      !

         همه دود گشتید

                   و به اثیر پیوستید !

بی­نامان، هم­چون نام­آوران :

همین دیروز بود.

اما ...

کسی "ترومن" را به­یاد ندارد

هرچند "هیروشیما" و "ناکازاکی"

از جنایتی حکایت می­کنند

                   که در زیر آفتاب، برجاست !

7

تا،

  شیارهای کبود ِ آگاهی

         بر تودۀ خاکستری ِ نرم ِ مغز نشست،

                            چند میلیون سال طول کشید !

*        *        *

نخستین مادر،

که از خدایان بار گذاشت،

        - شب بود.                            

صبح،

         دید نوزادش تازیانه به­دست دارد ؛

برگِ خشک شد

و به سقفِ غار ماسید.

*        *        *

عصیان،

         سرآغاز ِ کشف بود :

ترس،

         از بیگانگی برمی­خاست.

آدمی،

     با آب،

     آتش،

     توفان،

            و طبیعت،

                   آشنا شد؛

     سرانجام به­خویش رسید.

تازیانه،

         زبان ِ خدایان مانده بود

تبار ِ خدایان،

         خون ِ آبی داشت ؛

         کفش و کلاه ِ زرّّین،

         و قبای سرخ.                

          بر بالاترین بالا می­نشست

         در پائین­ترین پائین

بر موج ِ بردگان

          - با اشارۀ چشم ِ او –

تازیانه فرود می­آمد.

*        *        *

به کاوش پرداخت :

     در خویشتن،

     و در جامعه،

     خدایی در کار نبود

     خدا زادی نیز

     ساحر،

     و راهب،

     - یک­سان –

     در خدمتِ اسارتِ او بودند.

     و ...

     آیین­ها،

     بندهای اسارت،

                   در تنگنای زمان.

او،

زنبور ِ کندوی ِ طلای ِ خدایان بود.

درخت بزرگی

         نه در چشمه­ساران ِ بهشت،

                            که در رگ­های او،

                                               ریشه داشت.

هیچ تباری ابدمدت نبود.

                      هیچ خونی، آبی.

و خدا

       - در عرش –

              با هیچ راهبی ناشتایی نخورده بود.

*        *        *

انقلاب برخاست.

آرمان،

         جای آیین نشست :

آرمان ِ خواجگان،

آرمان ِ بندگان.

و،

آرمان با فلسفه آمیخت.                         

بردگان،

         زیر آسمانی نشستند،

                            که خود ساخته بودند.

و در خورشیدی،

              که خود افراخته بودند،

                                      حمام ِ آفتاب گرفتند.

*        *        *

اندیشه،

پنداشت آزادی به تخت نشسته است :

به هیچ دست و پا و گردنی،

                            زنجیر

و به هیچ گوشی حلقه نیست.

امّا ...

زمانه، پای این پندار، مُهر نگذاشت

بردگی برجاست،

حتّا آن­جا که بردگان طلسم را شکسته بودند.

پنج میلیارد آدمی،

                   بر پهنۀ زمین

                            در رنج­اند.

و ...

پنجاه میلیون خواجه سَروَری می­کنند

در جهان،

جنگی بی­انقطاع درگیرست.

۸

شب، دیرست،

یاد، در خاطره سرگردان

و خواجگان،

به شادی ِ "سقوط سنگر بردگان"

                               پای می­کوبند.

کدام سقوط ؟

جنگ در آغازست.

دیروز،

      تکرار نمی­شود.

امروز،

      پایدار نیست

و فردا،

      روز دیگری­ست.

*        *        *

تو،

    با زمانه در گذری :                        

زمان که در تو گذشت

حصار ِ امنی نخواهی یافت

و دیواری که پایداری کند !

*        *        *

توفان،

جهان را گرفته است

و من،

     به توفان رها شده­ام

می­پنداشتم :

           به پناهی رسیده­ام

امّا، ای دل ِ غافل !

                   این شکاف دندان ِ تمساح­ست !

*        *        *

این جا که من هستم،

                       زندگی،

                         درون ِ حباب­ست.

سگ­ها،

         صدای پرنده در گلو دارند

و پرنده

     روی برف­ها

            - تا سپیده – عاشقانه می­خواند !

همسایۀ من،

با گرگ و موش و گربه،

                        محشورست :

با شغال ناهار می­خورد

و با پلنگ سر میز شام می­نشیند.

در گلدان­های نفیس کریستال و چینی،

گُل­های سنگی نشانده­ است !

*        *        *

قصّابِ چاق ِ محلّه

         - کارد بلند در دست –

روی جمجمۀ آدم­ها می­خرامد

           و از "حقوق بشر" لاف می­زند !

سگ­های آدم­خوار،

                   در شهر رها شده­اند

                                      و دنبالِ گوشتِ جوان می­گردند.

دیشب،

           در ناحیۀ ۸

                  پلیس،

- هنگام ِ بازجویی در بازداشتگاه –

         پسربچۀ عربی را به­گلوله بست.

امروز،

هواداران ِ محیطِ زیست

بالنی به­هوا فرستادند

تا به شکار نهنگ در اقیانوس کبیر،

                                      اعتراض کنند !

*        *        *

کار اخلاق، بالا گرفته است :

خانوادۀ سلطنتی انگلیس،

مدافع زندگی تمساح­ها و شیر ِ زرد ِ آفریقاست !

و ...

اجساد از یاد رفتۀ معدن­کاران

پای قصر بوکینگهام،                       

                   از هم می­پاشد

*        *        *

9

پشت ِ دیوار ِ سابق،

اربابان صف بسته­اند

آن­جا،

     شتر قربانی می­کنند !

     دست و پا بسته،

     - زیر تیغ قصّاب -

     شتر، هنوز سر می­کوبد.

"انفرمیه­های" مالی

ماشین حساب در دست،

در رگ­هایش دلار تزریق می­کنند

تا خون سریع­تر جاری شود.

و ...

ماشین­های بسته­بندی

         - در دلتا –

                   پر شتاب،

                   خون را به بازار می­فرستند!

بین اربابان،

         سر ِ تقسیم گوشت دعواست

و شتر،

       هنوز سر می­کوبد !

*        *        *

آری،

پایانی در کار نیست :

تازه آغازست !

تلقین ِ پایان،

نفی پایداری­ست :

- پیش­گویی ِ ساحران،

                        پیامبران،

                            مبشّران ِ تسلیم –

*        *        *

زمانه را پایانی نیست :

امّا،

آیا به پایان ِ زمین رسیده­ایم ؟

مرغوای "نو مالتوسیَن"های سبز،

روشن­تر از الهام باکرۀ معبد "دلف"

                                               نیست.

زمین،

     می­ساید،

                        می­فرساید،

                                   می­پاشد،

امّا نه با دستِ آدمی !

با قانونی که بر آن جاری­ست

و آدمی را در آن دستی نیست،

تا آن روز :

آیا آدمی از زمین کوچ می­کند؟

آنک، آرزوی دور !

*        *        *

اینک، امّا :

بردگی در پیش­ست.

باید به رهایی اندیشید :

قطره قطره باید پیوست.

                                      جوی شد،

                                               رود شد،

                                                        دریا شد !

دامن ِ زمین،

برای سیری،         

                   ایمنی،

                        برابری و مهربانی،

                                      تنگ نیست.

*        *        *

شب،

روی دشت گسترده است،

                                      تا دور دستِ دور :

آن سوی دریا

 - ولی –

داستان ِ دیگری­ست                   

سپیده،

     از افق سر می­کشد !

خورشید،

     اگر درین پشته نبود،

                                 غم نیست،

                                           از پشتۀ مقابل برمی­آید ...

*        *        *

هستی،

کتابی­ست بی­پایان،

                   در گذار ِ زمان

سرانگشتِ باد

ورق­هایش را یک یک می­گشاید،

                                      می­بندد،

                                               می­گشاید.

ما که نبودیم،

         هستی بود،

                   با جلوه­های بود، نمود و نبود.

ما که هستیم،

         هستی هست،

ما که نباشیم، 

         هستی خواهد بود،

          در کُنشی مدام،

           با باور ِ جاویدان.                     

10

- به­کجا می­روی ای مهر ِ فروزنده ؟

ناکجای تو،

         - درین چنبر ِ گردنده –

                                کجاست ؟

*        *        *

خورشید،

         پیش ِ روی ِ من­ست :

         نیمی در آب، نیمی در آسمان

         - از دریا برآمده –

         نه سرخ ِ سرخ،

                        نه بنفش.

دمی                                                        

    - نه بیش -

            تلاقی ِ شگرف در افق.

گویی روشن، در برآمدن ِ آرام،

- بی باد، بی چوگان –

         *        *        *

مهر برمی­آید

دمی می­خرامد :

         - نگینی زرّین و گردان

                            بر گسترۀ فیروزۀ کبود ...

دریا، برجا،

         افق، به­دریا پیوسته،

                            آفتاب گسترده

و این همه،

         در آینۀ دریا،

                   لغزان !

تا :

کجا ابر،

         کی باد،

                   کجا غروب !

*        *        *

روز که دمید،

رهگذر، به شبِ دیرنده نمی­اندیشد !

 

                                                        17 ژوئیه 1993 – 28 تیر ماه 1372 – "کُرس"