به دنبال رايحه نفت
برگردان: مهرناز شهابى

برگردان فارسى: مهرناز شهابي، انگلستان

Tracking the Scent of Scent Of Oil
by Matthew Riemer, Source: Yellow Time

اگر بتوان تاريخ اخير را مبناى قابل اعتمادى براى پيش بينى رخدادهاى آينده به حساب آورد، درياى خزر به، احتمال زياد، يكى از مراكز اصلى كشاكش هاى بين المللى خواهد بود. گذشته، بدون استثناء، نشان داده است كه مناطق سرشار از منابع سرشار از كشاكشند. رقابت بين دول متعدد براى بهره ورى از اين منابع و شرايط بى ثبات، عناصر لازم براى جنگ و كشاكش هاى دراز مدت را فراهم مى اورد.

در طول نيم قرن گذشته، چنين شرايطى بر خاورميانه حاكم بوده است. از آغاز كه دولت منتخب و مردمى محمد مصدق در ايران، به خاطر ملى كردن شركت نفت انگليس و ايران، با كودتايى آمريكايى- انگليسى سرنگون گرديد، تا عمليات نظامى آمريكا در عراق در سال 1991 تحت عنوان طوفان صحرا، تا جنگ ساختگى اى كه به زودى بر ضد يكى از اعضاى به اصطلاح محور شرارت به راه خواهند انداخت، در همه اين ها، هميشه و هميشه، نفت نقش اساسى را بازى كرده است.

در حال حاضر در يكى از كشورهاى مهم توليد كننده نفت و سومين صادر كننده نفت به امريكا، يعنى ونزوئلا، چنين كشاكشى در جريان است. به دنبال كودتاى ناموفق ماه اوريل 2002 با هدف سرنگونى هوگو چاوز (Hugo Chavez ) رئيس جمهور منتخب اين كشور(كه با طراحى و همكارى آمريكا صورت گرفت) هم اكنون با اعتصاباتى كه ژنرال هاى ضد چاوز، سرمايه داران بزرگ و گردانندگان شركتهاى نفتى وابسته به شركتهاى خارجى راه انداخته و براى متزلزل كردن اين كشور به ان دامن ميزنند، بار ديگر آش آشوبى در حال پختن است كه مايه شادمانى آمريكا است. اينان بر اين عقيده اند كه چاوز، سوسياليست مردمي، كه به اولويت دادن به منافع سرمايه داران خارجى در اداره دولتش اعتقادى ندارد، نبايد در مقام رهبرى كشور مهم و حساسى مثل ونزوئلا قرار داشته باشد.

پس از فروپاشى اتحاد شوروي، فدراسيون جوان روسيه به تقلا افتاد كه هم منابع و هم وجه ارعاب اميز قدرت خود را با در هم كوبيدن جمهورى جدا شده چچن، كه در منطقه بسيار مهم قفقاز شمالى در كرانه غربى درياى خزر قرار دارد، حفظ كند. اين موضوع مربوط به سال 1994 بود و از آن زمان تا كنون نيز جنگ در انجا ادامه داشته است و، اگر استنباطات ما درست باشد، اين وضع ادامه يافته، وخيم تر نيز خواهد شد و منطقه را در بى ثباتى بيشترى فرو خواهد برد.

گرجستان نيز ،كه بخشى از خاك ان محل عبور خط لوله نفت در حال ساخت باكو-تفليس-جيحان است، در شرايط دست و پنجه نرم كردن با جمهورى هاى تجزيه طلب خود و تهديدات مسكو مبنى بر مقابله با حمايت گرجستان از جنگجويان چچني، دچار اشوب و نا آرامى است. واشنگتن اين وضعيت را ناديده نگرفته و افراد و مستشاران نظامى اش را براى سر و سامان دادن به ارتش ناتوان و رنجور گرجستان، به ان كشور اعزام كرده است.

آذربايجان، كه پايتخت آن باكو مبدا خط لوله نفت باكو-تفليس-جيحان است، بازى حساس ديپلماتيكى را با ايران انجام مى دهد. عشقى بين اين دو همسايه نيست كه رنگ ببازد ولى هردو از نظر اقتصادى به هم محتاجند. با ادامه بى حاصل بحث بر سر بهره بردارى از منابع نفتى درياى خزر، ممكن است رابطه بين اين دو كشور از انچه هم كه تصور مى شد، باريكتر شود.

در تركمنستان ، در تاريخ 25 نوامبر، صفر مراد نيازف رئيس جمهور اين كشور مورد سوء قصد قرار گرفت. از ميان برداشتن نيازف خواستى است كه از آن فقط در مسكو آزادانه سخن مى رود. اگرچه شايعات گسترده اى مبنى بر دخالت روسها در اين ترور وجود دارد، ولى هنوز روشن نيست كه آيا افراد اطلاعاتى روسيه در اين ترور دست داشته اند يا خير.

منطقه درياى خزر تمامى آن نشانهاى بى ثباتى بالقوه و جنگ غير قابل اجتناب را از خود بروز مى دهد:

كشورها و كمپانيهاى متعددى كه براى منابع و ثروتهاى تمام شدنى منطقه در كشاكش و كار نيرنگ اند ; فقدان يك چارچوب قانونى براى مشخص كردن حق كشورهاى حاشيه خزر نسبت به منابع منطقه ; تعدد اقوام استقلال طلب ; رواج فساد دولتى و جنايات سازمان يافته .

حال، گروههاى بين المللى كاملا سازماندهى شدهء تروريستي، با استفاده از برگ برندهء بهم ريختگى اقتصادي، دارند اين طور نشان مى دهند كه در مقابل بهترين مهارتهاى اطلاعاتى و نظامى موجود در به اصطلاح دنياى متمدن ، دشمنانى جدى و هم ترازند. حمله به كشتى VSSCole آمريكا، مركز تجارت جهانى و پنتاگون، تا حملات تروريستى اخير در بالى اندونزى و مومباساى كنيا نشان مى دهد كه سرعت حملات تروريستى كاهش نيافته است .

اخيرا” يكى از اعضاى ارشد ا لقاعده به خطوط نفت آسياى مركزى و قفقاز بعنوان هدفهاى احتمالى اشاره كرد. تحليگران چنين عملى را كاملا” در حوزه توانايى اين سازمان و منافع‌‌ آن ارزيابى ميكنند . اين روال فزاينده كه بسيارى از اسلام گرايان چچن را يكى از مهمترين اهداف خود مي‎بينند ، با تنش فراينده بين چچن و روسيه ، خطرات مورد اشاره را واقعى تر ميكند.

رئيس جمهور روسيه ، ولاديمير پوتين ، نيز تهديد كرده است كه براى دستيابى به هدفش، يعنى پايان دادن قطعى به مشكل چچن ، از سلاحهاى هسته اى استفاده خواهد كرد. بنابراين به نظر ميرسد كه با اهميت فرايندهء وضعيت چچن در عرصهء جهانى و درگيريهاى روز افزون اسلام گرايان در آنجا ، منطقهء قفقاز و آسياى مركزى نبردگاه بعدى شبكه هاى نا معلوم تروريستى خواهند بود.

اگر اين شرايط را در كنار تهديدات اخيرا لقاعده بگذاريم ، پى مى بريم كه وقوع اين حملات در منطقه صرفا” مسئله زمان است و دامن زدن به اين شعله ، نه تنها در چچن بلكه در گرجستان نيز ، توسط رئيس جمهور پوتين ، اين امكان را كه منطقهء خزر ميدان نبرد بعدى بين به اصطلاح “خير” و ” شر “ خواهد شد را افزايش خواهد داد.

پايان

15 دسامبر 2002