28مرداد.تعطيلی مراکز قاليبافی در قم بعلت واردات فرش ارزان قيمت چينی
خبرگزاری مهر: ورود فرش ارزان قيمت چيني، رکود اقتصادی و افزايش مواد اوليه توليد فرش و ... از عواملی است که موجب افت شديد فروش فرش دستباف در قم شده به گونه ای که هر روز احتمال فراموش شدن اين هنر اصيل ايرانی وجود دارد.
کاغذ شطرنجي، بوی روناس، گرهای بر چله و... صدای دفتين. اسليميهايی که از روی ختاييها ميگذرند، شاه عباسيهايی که بر زمينه شطرنجی شکل ميگيرند و رنگی که بر آنها مينشيند؛ آبي، زرد، سرخ... نيل، اسپرک، روناس... که شيره جان خويش را به خامههای سفيد ميبخشند و در آخر، گرهای که بر چله آرام ميگيرد و پودی که ميگذرد و صدای دفتينی که به گوش ميرسد؛ صدايی از پس تاريخی کهن، صدايی از لابهلای نسلهای گذشته، صدايی از تخت جمشيد، از کنار زاينده رود، از قله سبلان، از ترکمن صحرا... صدايی از ايران. و اکنون اين صدای دفتين از عمق جان بلند ميشود، ولی به جانها نمينشيند...
به گزارش خبرنگار مهر در قم، قالی دستباف قم در نقشهای بديع و زيبا، با دستان هنرآفرين زنان و مردان قاليباف، سالهاست که در ميان فرشهای کشور جلوهگری ميکند و چشمهای زيبابين را به سمت اين سرزمين مقدس ميگشايد.
صنعت فرش که از آن به عنوان نقطه تلاقی هنر و اقتصاد ياد ميشود، در قم ميتواند علاوه بر اينکه هويت هنری خود را به مرز جاودانگی رسانده و دارای ارزش و اعتباری فراملی باشد، نقش مؤثری در توسعه صادرات و به تبع آن کاهش بيکاری و افزايش درآمد ملی ايفا کند ولی در سالهای اخير اين صنعت دچار رکود بيسابقهای شده و بسياری از توليدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف از صحنه فعاليت به حاشيه رانده شدهاند و بسياری از واحدهای صنفی و پاساژهای فرش در قم به اصنافی که بيشتر از تجارت فرش درآمد دارند تغيير کاربری دادهاند.
در گذشته رشد و شکوفايی فرش دستباف در پاساژهای صفا، قائم، علوي، ابريشم، تيمچه و... محسوس بود اما اکنون بلايی بر سر ارزآورترين هنر صنعت ايرانی آمده که برخی از اين پاساژها تغيير کاربری دادهاند و برخی ديگر به ظاهر محلی برای خريد و عرضه فرش است اما اهالی اين پاساژها فکر تغيير کاربری در سر ميپرورانند.
شايد افرادی که از کنار پاساژ ابريشم ميگذرند تابلوی «پاساژ ابريشم» را بر سر در اين پاساژ ببينند ولی واحدهايی از قبيل گل فروشي، لوازم کامپيوتری و... جای فرش دستباف ابريشمی را گرفتهاند.
شايد افرادی که بازار قديمی قم رفت و آمد ميکنند با درهای بسته پاساژ قائم مواجه شوند و تغيير دکورهای اين پاساژ نظرشان را جلب کند و زمزمههايی به گوششان رسد که اين پاساژ به محلی برای عرضه طلاجات تبديل شود.
شايد کسانی که از کنار پاساژ صفا ميگذرند به سختی تابلوی کوچک اين پاساژ را ببينند و وقتی به فيض ورود در اين پاساژ نائل شدند بوی مرگ فرش و روزنه تبديل اين پاساژ به تجارتی پردرآمد را احساس کنند.
شايد...
تنها محصول صادراتی و فرهنگی در سايه بيتوجهی
بر اساس آمار آنکتاد، تنها محصول فرهنگی ايران در سطح بازار جهانی صنعت فرش است که در دنيا در اين عرصه رتبه سوم را داريم ولی متأسفانه در سالهای اخير نه از سوی دولت و نه از طرف نهادهای خصوصی به بافندگان که خالق ارز آورترين هنر صنعت ايرانی هستند بهايی داده نميشود.
عضو هيئت رئيسه اتحاديه صادرکنندگان فرش دستباف قم در اين زمينه ميگويد: دولت بايد در سياستهای کلی خود نگاه ويژهای به فرش دستباف داشته باشد به خاطر اينکه از طريق صادرات اين کالای فرهنگی علاوه بر بسط و توسعه اين هنر، ميتوان زمينههای اشتغالزايی بسياری را فراهم کرد.
جواد کاظمی در گفتگو با خبرنگار مهر در قم با انتقاد از بيتوجهی مسئولان استانی به اين صنعت اظهار داشت: مظلوميت فرش دستباف قم تا آنجاست که حتی دور افتادهترين کشورها به مرغوبيت و نفيسبودن فرش قم اشراف دارند ولی به نظر ميرسد برخی مديران قم با اين ويژگی و پتانسيل هنرمندان قاليباف استان آشنايی ندارد.
اين توليدکننده فعال فرش دستباف ادامه ميدهد: عدم پرداخت ماليات، صادرات فرش از گمرک قم و اعطای جوايز صادراتی از جمله کارهايی است که دولت زمينههای آن را فراهم کرده است اما در برخی موارد آنگونه که بايد و شايد توليدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف مورد حمايت قرار نميگيرند.
کاهش توليد و صادرات
چندی پيش رئيس سابق سازمان بازرگانی استان قم که اخيرا مراسم توديع وی برگزار شده است از افزايش ميزان صادرات فرش دستباف قم خبر داده بود.
اين خبر تعجب همگان را برانگيخت و اميد کاذبی در بين مردم ايجاد کردکه با توجه به عدم رغبت قاليبافان به ادامه فعاليت و کاهش توليد فرش چگونه ممکن است صادرات اين کالا افزايش داشته باشد. البته اين مطلب در بين توليدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف واکنشی در بر نداشت، به اين دليل که دستاندرکاران صنعت فرش ميدانستند که از امسال صادرات فرش از گمرک قم انجام ميشود و اعلام افزايش صادرات فرش قم در واقع از گمرک قم بوده است نه رشد صادرات فرش.
رئيس اتحاديه صادرکنندگان فرش استان قم در اين زمينه به خبرنگار مهر ميگويد: ممکن است ميزان صادرات فرش در يک مقطع زمانی نوسان داشته باشد ولی شکی نيست که ميزان توليد فرش در قم کاهش چشمگيری داشته و حتی به يک سوم رسيده است.
به گفته ابوالفضل رجبيان سهم صادرات فرش دستباف در سال 1373 حدود يک چهارم صادرات غيرنفتی کشور را تشکيل ميداد، يعنی صادرات غيرنفتی کشور در اين سال حدود چهار ميليارد دلار بود که يک ميليارد دلار آن مربوط به صادرات فرش بوده است.
وی ادامه ميدهد: در حال حاضر ارزش صادرات کالاهای غيرنفتی به 20 تا 23 ميليارد دلار افزايش يافته است در حالی که ميزان صادرات فرش دستباف در خوشبينانه ترين حالت بين 450 تا 500 ميليون دلار است که 10 درصد از اين ميزان متعلق به صادرات فرش قم است.
بافندگان فرش رغبتی به کارکردن ندارند
در گذشته هنر قاليبافی به عنوان يکی از شغلهای پر درآمد محسوب ميشد و هر خانوادهای با زدن گرههايی بر چله، اميد به گشايش گره زندگی داشت و هر دار قالی که پايين ميآمد دختر به خانه بخت ميرفت، پسر با خيال آسوده تشکيل زندگی ميداد و مستأجران صاحب سرپناهی ميشدند. اما در حال حاضر اين صنعت نه تنها جايگاهی در ميان زنان و مردان قاليباف ندارد بلکه رو به فراموشی است.
به گفته مسئول اتحاديه توليدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف قم، درآمد افرادی که در زمينه توليد فرش فعاليت ميکنند نصف درآمد يک کارگر معمولی است، به خاطر اين بافندگان فرش هيچ رغبتی برای کارکردن ندارند.
غلامرضا اخوان در گفتگو با مهر کار بافندگی را سخت و دشوار ميداند و ميگويد: افرادی که در حال حاضر در اين عرصه فعاليت ميکنند يا کار ديگری نميتوانند انجام دهند و يا عشق وافری به بافندگی قالی دارند و اگر اين افراد مورد حمايت بيشتری قرار گيرند انگيزه آنها برای بافت قالی بالا ميرود.
بيمه قاليبافان در حد شعار باقی ماند
مسئول اتحاديه توليدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف قم عدم پوشش بيمهای قاليبافان را يکی از مشکلات شاغلان در اين عرصه ميداند و ميگويد: طرح بيمه کامل بافندگان قالی در مجلس شواری اسلامی به تصويب رسيد، اما معلوم نيست اين مصوبه به سازمان تأمين اجتماعی ابلاغ شده يا خير، و يا اگر ابلاغ شده دليل عدم اجرای آن چيست؟
اخوان ميافزايد: بيش از پنج ماه از زمان تصويب اين طرح ميگذرد ولی اجرای آن عملا در حد شعار باقی مانده است.
وی با اشاره به عدم بيمه قاليبافان کهنهکار و قديمي، اظهار ميدارد: اين افراد تمام توانايی خود را در بافت فرش نفيس ايرانی به کار بردهاند و دچار عوارضی همچون کمسويي، کمر درد، آرتروز و ديسک کمر شدهاند اما مشمول قانون بيمه تأمين اجتماعی نميشوند.
ضعف در سليقهيابی بازارهای هدف
يکی از چالشهای صنعت فرش دستباف عدم شناخت سليقههای بازارهای هدف است که اين امر کاهش بهرهوری را در اين بخش به دنبال داشته است، کما اينکه سليقهيابی مصرفکننده قبل از اقدام به هر نوع توليد به عنوان ضرورتی در بهبود وضع کمی و کيفی صادرات فرش محسوب ميشود. به گفته رئيس اتحاديه صادرکنندگان فرش دستباف قم سليقهيابی و بازاريابی تأثيری مستقيم بر افزايش فروش و صادرات فرش دستباف دارد؛ نکتهای که برخی کشورها به حساسيت آن پی بردند و با تبليغات وسيع و شناخت بازارهای هدف گوی سبقت را از صادرات فرش دستباف ايران ربودهاند.
ابوالفضل رجبيان به خبرنگار مهر ميگويد: استفاده از دانش نوين برای ارتقای نظام بهرهوری در فضای رقابتی ضروری است که اين امر بايد توسط توليدکنندگان و تجار بخش خصوصی مورد توجه قرار گيرد.
چين، قم را هم کپی کرد
امروزه فرش قم در بازارهای جهانی به بافت ظريف و طرح اصل و رنگ آميزی زيبا شهرت يافته؛ به گونهای که حتی قاليبافان برخی کشورها از طرحهای آن اقتباس کرده و فرشهای کپی شده را روانه بازار ميکنند.
چين از جمله کشورهايی است که با استفاده از برند ايران اقدام به توليد و صادرات فرشهايی با مشخصات ايران ميکند که اين مسأله تهديدی جدی برای ميراث معنوی ايران است.
رئيس اتاق بازرگانی قم که خود از صادرکنندگان فرش دستباف است در اين زمينه اظهار ميدارد: در گذشته نقشههای فرش ايران از طريق کشورهای اروپايی به چينيها داده شد و چينيها بر اساس اين نقشهها فرش بافتند و به دنيا عرضه کردند.
رضا محمدبيگی در گفتگو با مهر اضافه کرد: در حال حاضر کشورهايی همچون چين، هند، پاکستان و ترکيه فرشهايی با برند ايران توليد ميکنند و بزرگترين رقيب ايران در صنعت فرش دستباف هستند.
وی ميگويد: ما وقتی متوجه شديم که بازار کشورهای مختلف از فرشهای «تبريز چين»، «قم چين» و «کاشان چين» اشباع شده ولی در حال حاضر توليدکنندگان به سمتی ميروند که نقشه خود را به ثبت برسانند و اگر اين کار صورت گيرد تا حدودی مانع از فعاليت اين کشورها ميشود.
البته به گفته محمدبيگی توليدکنندگان فرش بايد طرحهای جديدی ارائه دهند و با شناخت سليقههای بازارهای هدف، حرف اول را در صنعت فرش دستباف در جهان بزنند.
کمبود نقدينگی
هر بار که قيمت فرش دستباف ايران بر اثر افزايش مواد خام و دستمزدها افزايش يافته است رقبای خارجی در بازار فرصت جولان بيشتری پيدا کردهاند و جايگزين آن شدهاند.
اين در حالی است که رئيس اتحاديه توليدکنندگان فرش دستباف قم ميگويد: کمبـود نقدينگی از مهمترين مشکلات توليدکنندگان فرش است.
وی ابراز اميدواری ميکند اين نقيصه با کمک دولت و با اهتمام مسئولان مرتفع شود.
اخوان با بيان اينکه قيمت تمام شده بافت فرش در ايران در مقايسه با کشورهای رقيب بيشتر است اظهار ميدارد: اگرچه فرش ابريشم قم دارای اصالت است اما قيمت بالای تمام شده فرش موجب شده تا فروش آن در خارج از کشور کاهش يابد.
وی ميگويد: در صورتی که دولت با ارائه راهکاری نسبت به کاهش هزينههای بافت فرش دستباف، توليدکنندگان را ياری کند ميتوان به ارتقای جايگاه فرش قم در بازارهای جهانی اميدوار بود.
رکود جهانی گريبانگير فرش دستباف
بازار فرش با رکود جهانی مواجه بوده، اما رکود اقتصادی در سطح جهانی مزيد بر علت شده تا تقاضا برای فرش دستباف بيش از پيش کاهش يافته و در نتيجه قيمت فرش هم سير نزولی داشته باشد.
به گفته محمدرضا محمديپناه يکی از توليدکنندگان فرش دستباف که در تيمچه قم مشغول فعاليت است، اظهار داشت: فرش دستباف آخرين کالايی است که مردم برای منزل خود خريداری ميکنند و وقتی رکود اقتصادی در جهان حاکم شد اولين کالايی که خريداری نميشود فرش است.
جواد کاظمی يکی از توليدکنندگان فرش دستباف در قم پايين بودن نرخ ارز را اساسيترين مشکل فرش دستباف ميداند و ميگويد: قيمت ارز به صورت تصنعی پايين نگه داشته شده در صورتی که ميزان دستمزدها و هزينه مواد اوليه افزايش داشته است.
وی اضافه ميکند: اگر امروز طبق نظر کارشناسان و اقتصاددانان ارز به صورت واقعی باشد دلار بايد بالای دو هزار تومان باشد. چون نرخ ارز پايين است واردات کالا به کشور صرفه اقتصادی دارد اما توليد آن به صرفه نيست.
به اعتقاد کاظمی رکود در همه عرصههای اقتصادی وجود دارد و توليدکنندگان و صادرکنندگان با مشکلات عديدهای مواجه هستند.
تورم و بالابودن قيمت تمام شده مانع صادرات
جواد کاظمی افزود: تورم و قيمت تمام شده بالا با وجود افزايش کيفيت فرش دستباف قم مانع ديگری است که در صادرات فرش وجود دارد و برون رفت از اين مشکلات نيازمند ارائه راهکارهای مناسب از سوی متصديان امر است.
شکی نيست که توليدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف نميخواهند که حضور فرش دستباف در کشورهای هدف کمرنگ شود چرا که اگر اين اتفاق بيفتد بازگشت به رونق مشکل خواهد بود.
بايد به اين نکته متذکر شد که دستمزد کارگران و قيمت نهادههای توليد دو مؤلفه اساسی در قيمت تمام شده فرش دستباف هستند که بايد به نفع کاهش قيمت تعديل شوند.
فرش ماشينی آفت توسعه هنر ايرانی
احمدرضا قاسمی که در يک بعد از ظهر روز پنجشنبه تنها فروشنده فرش در پاساژ علوی بود، ورود فرش ماشينی را آفت رشد و توسعه هنر ايرانی ميداند و ميگويد: ورود فرشهای دستباف و تبليغات گسترده آنها به همراه قيمت ارزان اين کالای صنعتی بخش عمدهای از بازار فرش دستباف را گرفته است.
وی ادامه ميدهد: قيمت يک تخته فرش ماشينی 12 متری با کيفيت متوسط به بالا حدود 800 هزار تومان است اما يک تخته فرش دستباف گل ابريشم معمولی بين 12 تا 15 ميليون تومان قيمت دارد.
اين توليدکننده جوان که به شکست خود در تغيير شغل اشاره ميکند و ميافزايد: در شرايط کنونی سرمايهگذاری در صنعت فرش دستباف کار عاقلانهای نيست. ما ميخواهيم مثل بقيه توليدکنندگان تغيير کاربری بدهيم اما نميتوانيم و بهتر است بگويم در باتلاق گير کرديم.
قاسمی ادامه ميدهد: پدرم حدود 50 سال از عمرش را در اين راه گذراند و من ميخواستم ادامهدهنده شغل او باشم ولی به دليل رکود بازار فرش مجبور شدم تغيير شغل بدهم اما ضرر کردم و از سر ناچاری دوباره وارد اين حرفه شدم.
جايزه صادراتی افزايش يابد
جايزه صادراتی در گذشته سه درصد بوده که اکنون به پنج درصـد افـزايش يافته و اين در حالی است که به اعتقاد صادرکنندگان و تجار فرش، چنين رقمی نميتواند خسارت توليد و صادرات فرش را جبران کند.
رئيس اتاق بازرگانی قم در گفتگو با خبرنگار مهر در قم به ضرورت افزايش جايزه صادراتی اشاره ميکند و ميگويد: به خاطر برخی مسائل، قيمت مواد اوليه حدود 30 درصد افزايش يافته و اگر بخواهيم افزايش دستمزدها را به اين اضافه کنيم و فرش دستباف قم از نظر قيمتی مورد قبول کشورهای خارجی قرار نمی گيرد.
رضا محمدبيگی اضافه ميکند: بايد اين افزايش قيمتها را جبران کنيم که هيچ چيزی بهتر از افزايش جايزه صادراتی نيست.
وی با بيان اينکه با ثابت بودن نرخ ارز موافق است، ميگويد: اگر چه برخيها برای رونق صادرات خواستار بالارفتن نرخ ارز هستند ولی هر مقدار که نرخ ارز بالا رود تورم وجود دارد.
به اعتقاد رئيس اتاق بازرگانی قم ميزان جايزه صادراتی بايد به 15 تا 20 درصد افزايش يابد تا تورم ناشی از افزايش دستمزد و قيمت مواد اوليه به خريداران خارجی منتقل نشود.
بنابراين اين گونه ميتوان نتيجه گيری کرد که برای رهايی از مشکلات کنونی در عرصه توليد و صادرات فرش بايد اقدامات جدی و ريشهای صورت پذيرد، از جمله ايجاد صندوق حمايت از توليدکنندگان، ثبت علائم تجاری روی فرش برای جلوگيری از سوء استفاده رقبا، بيمه بافندگان فرش، شناخت سليقههای بازارهای هدف، جايگزينی تجارت الکترونيک به جـای تجارت سنتی به منظور افزايش توان در بازاريابی و رقابت، تعريف حداقلهای استاندارد فرش برای جلوگيری از کاهش کيفيت، افزايش جايزه صادراتی و مشوقها، سياستگذاری برنامهريزی و ارائه راهکارهای نوين برای توسعه صنعت فرش استان قم ميتوان موجبات رشد، رونق و توسعه اين صنعت را فراهم کرد.
ما ديده و دل در گرو فرش نهاديم / جانها به قدوم ملک العرش نهاديم
هر نکته به ما از طرف عرش بر آيد / نقشی شود و بر زبر فرش در آيد
28 مرداد 1389 11:56
نظر شما
بالاترين
دنباله 
فيس بوک