10مرداد :خودکفايی بنزين از شعار تا واقعيت
کلمه:زمانی که در ايام انتخابات مهندس ترکان که آن زمان معاونت برنامه ريزی وزارت نفت را بر عهده داشت از نادرست بودن اطلاعات و آمارهای ارائه شده توسط رئيس دولت در حوزه انرژی خبر داد بلافاصله حاميان دولتی اقدام به تکذيب افشاگری های وی نمودند.
اکنون با گذشت بيش از يکسال از ان روزها و جنجالها امروز همچنان احمدی نژاد هر روز آماری غيرواقعی در حوزه صنعت نفت و علی الخصوص بنزين اعلام می نمايد و زيردستان و مشاورانش نيز يا مهر تائيد برسخنان وی می زنند و حتی در برخی موارد نيز با تآسی به سياستهای دولتی خود نيز اقدام به نظر جعل و ارائه امارهای خلاف واقع می کنند.
بطور مثال سردار رويانيان در هر مصاحبه رقم بنزين توليد داخلی را ميليونها ليتر افزايش می دهد منجمله در دو سخنرانی به فاصله يکماه در اواخر سال گذشته- ظرفيت توليد بنزين در داخل کشور را اول ۱۶ ميليارد ليتر در سال و در سخنرانی بعدی ۱۷ ميليارد ليتر اعلام نمود. که البته رقم اوليه نيز با آمار رسمی توليد کشور منتشر شده در سايت وزارت نفت تفاوت جزئی در حد يک ميليارد بشکه داشت.شايد با اين گونه مصاحبه ها بتوان در خبرهای خبرگذاری رسمی دولت به خودکفايی در توليد بنزين دست يافت اما واقعيت چيزی بغير از اين شعارها و دروغهای تبليغاتی است.
***
ايران با توليد ميانگين روزانه ۴۳ ميليون ليتر و واردات ۲۵ ميليون که حدود ۳۵-۴۰% مصرف بنزين کشور را تشکيل می دهد دومين وارد کنند بزرگ بنزين در دنيا است.
مصرف بنزين موتور در کشور با احتساب ميانگين روزانه کمتر از ۷۰ ميليون ليتر مصرف روزانه به ۲۵ ميليارد ليتر در سال بالغ می شود که از اين مقدار روزانه حداکثر ۴۵ ميليون ليتر آن به در داخل کشور و در پالايشگاه های آبادان، اراک، اصفهان، بندرعباس، تبريز، تهران، شيراز، کرمانشاه و لاوان توليد و ۲۵ ميليون ليتر مابقی نيز به صورت بنزين سوپر وارد کشور می شود.
(رقم مصرف بنزين موتور در کشور از سوی نهادهای رسمی همواره بدون احتساب روزانه ۴ ميليون ليتر بنزين سوپر مصرفی اعلام می شود تا کمتر به نظر برسد)
در حالی که برخی از پالايشگاه های داخلی مانند پالايشگاه آبادان اگرچه حدود ۲۰% توليد بنزين کشور را برعهده دارد اما به دليل قدمت زياد و فرسوده بودن تجهيزات آن در برخی از روزهای سال از مدار توليد خارج می شود و در زمان توليد نيز بنزينی با کيفيت و عدد اکتان بسيار پايين و با قيمت تمام شده بالا توليد می کند تا جايی که به گفته يکی از کارشناسان قيمنت بنزين توليد شده در پالايشگاه ابادان با توجه به کيفيت ان دوبرابر قيمت بنزين در بازارهای خليج فارس است.
اما در مقابل مصرف بنزين در کشور نه تنها هيچگاه دچار تعطيلی نمی شود بلکه با افزايش تعطيلات حتی گاه تا ۸۸ ميليون ليتر در روز نيز افزايش می يابد.
صادرات بنزين از پروژه های ناتمام و طرح های انجام نشده
از ميان پروژه های تبليغی دولت نهم که در مصاحبه ها به افزايش ظرفيت توليد ايران و ورود به جرگه صادرکنندگان بنزين بعد از افتتاح آنها صحبت می شود پنج پالايشگاه هرمز- خوزستان- پارس- آناهيتا- شهريار و کاسپين هنوز در مرحله طراحی اوليه و تملک زمين قرار دارند و فقط پالايشگاه خليج فارس يا ”ستاره “ که پالايشگاه تک منظوره برای توليد بنزين شناخته می شود با برنامه توليد ۳۵ ميليون ليتر روزانه بنزين تاکنون ۴۵% پيشرفت در مراحل سيويل داشته و بنابر اعلام وزيرنفت تا پيش از سال ۱۳۹۲ به بهره برداری نخواهد رسيد.
تمامی پنج پالايشگاه ديگر مطابق برنامه ريزی های اوليه انجام شده می بايستی تا پايان امسال و سال آينده به بهره برداری و پيش راه اندازی می رسيدند در حالی که به علت فقدان مديريت هيچکدام تا کنون حتی وارد مراحل اجرايی اوليه پروژه نيز نشده اند.
از ۵ طرح افزايش ظرفيت پالايشگاه های موجود که شامل: افزايش توليد بنزين پالايشگاه بندرعباس، بنزين سازی پالايشگاه اصفهان، احداث مجتمع کت کراکر ( بنزين سازی) پالايشگاه آبادان، بنزين سازی پالايشگاه تهران، بنزين سازی پالايشگاه تبريز می شود و مطابق قرارداد می بايست در سال ۱۳۸۸ به مرحله بهره برداری برسند پس از گذشت يکسال از پايان قرارداد ميانگين پيشرفت اين ۵ پروزه حدود ۵۰% است.
ذخاير استراتژيک
در حالی که در بسياری کشورهای دنيا ذخيره استراتژيک بنزين با توجه به شرايط اقليمی و جغرافيايی مصرف و همچنين تبخير بالای بنزين حداکثر برای مصرف۱۰ روزه الی دو هفته کشور است در ايران اين ذخاير که با تغيير کاربری مخازن نگهداری مشتقات مختلف نفتی در سالهای گذشته افزايش يافته است و امروز با حجم حدود ۸/۱ ميليارد ليتر توان پاسخگويی به نياز سه هفته کشور به سوخت را تامين می کند.
اما از اين ميزان نيز نزديک به ۲/۱ ميليارد ليتر آن بنزين موجود در ۱۷ ميليون کارتهای سوخت شهروندان است که هر زمان و بخصوص در شريط تحريمهای احتمالی برای دريافت بلافاصله آن اقدام خواهند کرد.
جايگزين کردن گاز مايع به جای بنزين
يکی از شعارهای اصلی احمدی نژاد برای حل مشکل بنزين دوگانه سوزکردن خودروها و جايگزينی CNG به جای بنزين در خوردورها بود اما عليرغم شعارها و وعده های دولتی مبنی بر تجهيز ساليانه ۱۰۰۰ جايگاه عرضعه گاز سی ان جی به خودرو ها بعد از سه سال تنها ۳۰ درصد از وعده ها عملی شده و اکنون در سراسر کشور حدود ۱۲۰۰ جايگاه عرضه گاز مايع به فعاليت می پردازند که اين رقم شامل جايگاه های فوق العاده کوچک با دو يا ۴ نازل سوختگيری و جايگاه هايی که فقط به خودروهای عمومی خدمات می دهند نيز می شود.
در حالی که نزديک به دو ميليون دستگاه خودرو در کشور با صرف هزينه های بالا دوگانه سوز شده اند اما هيچ زيرساختی برای استفاده آنها از گاز مايع وجود ندارد.
همچنين به دليل غير کارسشناسی بودن اين طرح و اجرای آن بدون توجه به وضعيت خوردوهای موجود در کشور با توجه به اينکه گاز توانايی فشرده شدن تا عدد تراکم ۱۲ را دارد خودروهايی که بتوانند در موتور خود از نزديکترين ضريب به اين تراکم استفاده کنند راندمان بهتری خواهند داشت اما تغيير سيستم سوخت رسانی خودرو های ارزان قيمت و با درجه تراکم سوخت پايين مانند پژو آر دی و پرايد با نسبت يک به ۵/۸ اگرچه ممکن است موجب جذابيت صوری برای خريداران بود اما تبعات بلند مدت مخربی بر محيط زيست در پی دارد.
عدم سرمايه گذاری در شبکه انتقال و جايگاه های عرضه بنزين
در مورد تجهيز جايگاه های عرضه بنزين در سالهای اخير به دليل عدم حمايت دولت در جايگاه های سوختگيری کشور هر نازل بيش از ۶ هزار ليتر بنزين به خودروها تحويل می دهددر حالی که بر اساس استانداردهای جهاني، هر نازل می بايست حداکثر ۳ هزار ليتر در روز بنزين به خودروها تحويل دهد و همين امر موجب فرسودگی بالای نازلهای سوخت و کاهش شديد راندمان انها می شود.
در شرايط کنونی روزانه ۵۰۰ هزار ليتر به ارزش سالانه يک هزار ميليارد ريال از بنزين در کشور بر اثر تکنولوژی پايين و فرسودگی نازلهای سوختگيری و ساير مشکلات شبکه توزيع به صورت بخارات بنزين وارد هوا شده و موجب الودگی محيط زيست را پديد می اورد.
بی اعتنايی به کيفيت محصول و اثرات مخرب زيست محيطی
بنابر استانداردهای بين المللی اکتان بنزين سوپر بالاتر از ۹۵ و معمولا در سطح ۹۷ قراردارد و روزانه حدود ۱۵ ميليون ليتر بنزين سوپر با اکتان بالاتر به بنزين خام توليد پالايشگاههای داخلی برای افزايش عدد اکتان آن اضافه می شود
بر اساس قانون در ايران عدد اکتان بنزين معمولی ۸۷ و برای بنزين سوپر ۹۵ است، اما متاسفانه به دليل استفاده از روش غيرعلمی ترکيب انواع بنزين برای بالابردن اکتان به جای افزايش کيفيت بنزين توليدی و همچنين کيفيت فوق العاده پائين بنزين توليد شده در برخی از پالايشگاههای کشور اخبار متعدد از عرضه بنزين معمولی با اکتان ۸۰-۸۵ در شهرستانها و بنزين سوپر با اکتان متغير ۹۰-۹۲ بسته به موقعيت جغرافيايی جايگاه عرضه ، حکايت دارد. در حاليکه سازمان حفاظت از محيط زيست بارها نسبت به مخاطرات ناشی از آلايندگی بنزين با اکتان پائين تر از ۹۰ هشدار داده است.
در کشوری مانند لبنان عليرغم مشکلات فراوان استقرار سيستم مديريت سوخت، جنگهای داخلی و حملات نظامی به زير ساختهای پخش انرژی در حال حاضر بنزين معمولی با اکتان بالاتر از ۹۲ و بنزين سوپر با اکتان ۹۷ توزيع می گردد اما در پايتخت يکی از بزرگترين صادرکنندگان مواد نفتی کيفيت پائين بنزين موجب ايجاد مشکلات فراوان برای خودروها می گردد.
طرح ضربتی خودکفايی در توليد بنزين : توهم يا واقعيت
منوچهر آقانژاد مدير عامل شرکت صنايع پالايش نفت ايران شهريور سال گذشته از اجرای طرح افزايش ضربتی توليد بنزين در کشور خبر داد و افزود: با اجرای اين طرح ميزان توليد بنزين ظرف مدت ۲۴ ساعت حدود هفت ميليون ليتر افزايش مييابد.
اما اين رقم با هر مصاحبه افزايش يافت ميرکاظمی وزير نفت در يک مصاحبه در پاسخ به سئوالات خبرنگاران افزود: با طرح های ضربتی که در شرکت پتروشيمی صورت گرفته اکنون پتروشيمی آمادگی توليد ۵/۱۴ ميليون ليتر بنزين را دارد و در اخرين رقم اعلام شده رييس دولت دهم روز دوشنبه در گفت وگوی خود با خبرنگاران رسانه ها تاکيد کرد: در صورت نياز ظرف مدت يک هفته می توانيم توليد بنزين خود را ۲۰ ميليون ليتر افزايش داده و در اين زمينه خودکفا شويم.
به طور کلی روش اصلی مطرح شده برای خودکفايی کوتاه مدت در توليد بنزين طرح افزودن مکملهای آروماتيک به بنزين پايه يا موادی چون ”نفتا“ و ”لايت اند “ می باشد.
و برای انجام چنينی طرحی می بايست بسياری از کارخانجات پتروشيمی نظير کارخانجات آروماتيک عسلويه را تعطيل کرد و همچنين قيمت بنزين تمام شده در چنينی وضعيتی حدود ۳۰% بالاتر از نرخ بنزين سوپر در منطقه خليج فارس خواهد بود.
خودکفايی ۴۸ ساعته از واردات به دليل بالابودن افزونه های آلاينده آروماتيک PAH به اين محصول که حدودا ۱۰۰% بيش از ميزان مجاز می باشد بايد بررسی های دقيق و جدی در مورد مخاطرات زيست محيطی و همچنين تاثيراحتمالی استفاده از اين سوخت بر سلامتی شهروندان نظير افزايش مخاطرات حمله قلبی صورت پذيرد.
چنين طرحی اگرچه بر روی کاغد و در گفته های مشاوران و برخی مديران نفتی مطرح می شود اما بطور مثال حتی در صورت صحت ادعای رئيس دولت شبکه مخازن و توزيع سوخت کشور برای واردات سوخت از چند مبداء طراحی شده و آمادگی انبارش و توزيع اين مقدار سوخت از حاشيه کارخانجات پتروشيمی و آروماتيک را ندارد.
10 مرداد 1389 12:53
نظر شما