21خرداد:کودکانی که روی شانه های فقر ايستاده اند:گزارشی از وضعيت کودکان ايران در آستانه روز جهانی کودک
ايلنا: 22 خرداد (12 ژوئن) روز جهانى مبارزه عليه كار كودك؛ پيكار با استثمار كودكان؛ يك روز جهانى براى انعكاس معضلات ريز و درشت كودكان كار؛ كودكانى كه صدايشان به جايى نميرسد و فرصتهاى كودكيشان يكى پس از ديگرى نابودى شود.
اين روز اگرچه همانند سالهاى گذشته نشان از تلاش سازمانهاى بينالمللى و بشردوستانه در حمايت از كودكان بيدفاع و قربانى انواع بهرهكشى و خشونتها را داشته اما نمادين بودن چنين مناسبتى در كنار معضلات مربوط به كاركودكان تاسف مضاعفى را به همراه دارد.
اراده عقيم براى رسيدگى به نان آوران كوچك
به گزارش خبرنگار ايلنا 22خرداد براى آن دسته از كودكانى است كه ندانسته و نفهميده با محروم بودن از حق شادي، كودكي، تحصيل، تغذيه و... تنها قدبلند كرده و هنوز با دستهاى كوچك، خسته و نحيف خود، نتوانستهاند حقى از حقوق ضايع شده را بگيرند.
تنها در روز 12ژوئن پيمان نامههاى جهانى مربوط به حقوق و كار كودك به چشم مجامع بينالمللى ميآيد و ادعاهاى فاقد عملى در مورد لزوم جلوگيرى از استثمار كودكان داده ميشود؛ يك روز براى بيان مشكلات طاقت فرساى كودكان و پس از آن يك عمر استثمار و بهرهكشى نيز از آن كودكانى است كه قربانى خودخواهى و مناسبات نابرابر بشر شدهاند.
امسال نيز همانند گذشته بايد شاهد گزارشهاى مسوولان وزارت كار پيرامون نحوه عمل به مقاولهنامه شماره 182 سازمان جهانى كار كه به محو و شناسايى اقسام اشتغال كودكان اختصاص دارد باشيم، بيآنكه جوامع بينالمللى در اجلاس جهانى كار جوياى حقايق مربوط به دغدغههاى كودكان در كشورهاى مختلف باشند، اما گويا غفلتها زنجيره وار است، از سويى ايران و حتى كشورهاى عضو گزارش عملكرد ميدهند و از سوى ديگر ضعف نهادهاى بينالمللى در كنكاش وضعيت كشورها نسبت به ميزان تعهد به اجراى مقاوله نامههاى كارگري، از جمله مقاوله نامه 182 نشان از گرههاى محكم و كور حمايت از كودكان كار دارد.
پس زدن كودكان كار با وجود فروش نفت 70 دلارى
مسئولين اجرايى ايران در امور كار پس از تاييد مقاولهنامه شماره 182 سازمان جهانى كار، آمار واقعى و وضعيت دقيق كودكان كار را ناديده گرفته و همچنان با رد و نپذيرفتن آمارهاى غير رسمي، ارادهاى براى رسيدگى جدى به وضعيت كودكان كم جثه ونان آور كه فقر آنها را به نان آورى وكارهاى سخت وا داشته ندارند.
ايران با امضاى اين مقاولهنامه در سال 1380 به اجراى مفاد آن متعهد شده اما گويا ايران تنها خود را متعهد ميداند كه در 22 ژوئن آمار و ارقامهاى ضدو نقيض ارائه دهد و براين آمارها نيز اصرار كند.
فرشيد يزدانى “مديرعامل سابق انجمن حمايت از حقوق كودكان در اين ارتباط به آخرين آمارگيرى سال 85 در كشور اشاره ميكند و به خبرنگار ايلنا ميگويد مطابق با اين سرشمارى نزديك به يك ميليون و 700 هزار كودك كار در رده سنى 10 تا 18 سال در كشور وجود دارد كه در اين ميان حدود 600 -700 هزار نفر از آنها زير 15 سال سن دارند و به مشاغل پيش و پا افتاده يا سخت مبادرت ميكنند.”
او به آمار غير رسمى در اين بخش كه بيشتر مغفول مانده است اشاره ميكند و ادامه ميدهد: “سه و نيم ميليون كودك براساس آخرين سرشمارى از چرخه تحصيل خارج شدهاند كه در عين حال نزديك به يك ميليون و 800 نفر از آنها در مناطق شهرى و خصوصا روستايى كار ميكنند. ”
اين فعال حقوق كودكان با اعلام اينكه اصرارى نداريم مسوولان دولتى در مقام قبول يا رد آمارهاى غير رسمى كودكان كار بر آيند اضافه ميكند:“ متوليان دولتى كودكان به همان جمعيت مربوط به سرشمارى سال 85 پرداخته و براى اين آمار برنامهريزى كنند چرا كه رقم يك ميليون و700 هزار كودك نان آور، رقم كم و ناچيزى نيست. ”
يزدانى نسبت به وظيفه شناس نبودن دستگاهها دولتى درمورد كودكان كار انتقاد دارد: “از سويى بهزيستى كودك كار را به رسميت نشناخته و ازسوى ديگر وزارت كار نيز تعهدى در برابر كودكان كار زير 15 سال ندارد حتى وزارت رفاه نيز كه متولى اصلى فقر در جامعه است دغدغه جدى در قبال كودكان ندارند.”
مديرعامل سابق انجمن حمايت از حقوق كودكان به ايلنا يادآور ميشود:“ نقش دولت در راستاى عمل به مفاد مقاوله نامه 182 كه براين اساس به لزوم ممنوعيت و محو بدترين اشكال كار كودك راى داده است ضعيف بوده و حتى با بررسى وضعيت بودجههاى اختصاصى يافته به امور كودكان به جرات ميتوان گفت كه حتى متوليان دولتى مغاير به اين تعهدنامه نيز عمل كردهاند، اين درحالى است كه طى چند سال اخير از ثروتمندترين دولتها در تاريخ معاصر ايران بودهايم اما كودكان و خانوادههاى فقير و آسيبپذير سهمى از فروش نفت 70 دلارى ندارند. ”
سناريوى سياستهاى ضد و نقيض تشويقى
به گزارش خبرنگار ايلنا، مرورى بر ماده 32 پيماننامه جهانى حقوق كودك در كنار مقاولهنامه منع بدترين اشكال كار كودكان نشان ميدهد كه قوانين تنها در نوشتهها ميدرخشد و كمتر در مرحله عمل خودنمايى ميكنند.
مطابق با ماده 32 پيماننامه جهانى حقوق كودك، كشورهاي عضو حق كودك را براى برخوردارى از حمايت در برابر بهرهكشيهاى اقتصادى و انجام هرگونه كارى كه ممكن است زيانبار باشد يا در تحصيل كودك خللى وارد كرده يا به سلامتى كودك، رشد جسماني، ذهني، اخلاقى يا اجتماعى او آسيب رساند به رسميت ميشناسند.
مواد فوق و قوانين موجود بايدها و نبايدها بوده اما متاسفانه در عمل اتفاقات نا خوشايندى در حال وقوع است.
على اكبر اسماعيلپور عضو انجمن حمايت از حقوق كودكان در اين ارتباط به ايلنا ميگويد:“ متاسفانه ايران به جز پذيرش پيماننامه جهانی حقوق کودک در سال 1372 و اصل 32 كه بر جلوگيری از اشتغال کودکان توسط دولتها تاکيد داشته و نيز پذيرش مقاولهنامه 182(ممنوعيت و محو بدترين اشکال کار کودکان) در سال 1380 اقدام عملی ديگری انجام نداده است؛ لازم به ذكر است كه در زمان دولت آقای خاتمی وزارت کار در چند جلسه با دعوت از تشکلهای غير دولتی سعی در شناسايی بدترين اشکال اشتغال کودکان داشت اما نتيجهای حاصل نشده و متاسفانه در سالهای اخير موضع محکم و روشنی از طرف متوليان امور در خصوص ممنوعيت اشتغال کودکان و يا تلاش برای ارائه آمار از وضعيت کودکان شاغل و... مشاهده نشده است.”
او به روى ديگر سكه سياستهاى جديد اتخاذ شده توسط دولت اشاره ميكند و ادامه ميدهد:“ سياستهای تشويقی افزايش جمعيت که در ماههای اخير از سوى دولتمردان اعلام شد به طور حتم ميتواند به افزايش تعداد کودکان شاغل در آينده نزديك منجر شود چرا که مطابق با سنوات گذشته، خانوادههای فقير از سياستهای تشويقی اينچنينی استقبال خواهند كرد، درعين حال مطابق با شواهد گوناگونی که از رشد تورم و گرانی سرسام آور و مهاجرت و افزايش نرخ بيکاری و... موجود است، شاخصهای ناخوشايند موجود، نسبت مستقيمى با افزايش کودکان کار داشته و چه بسا کودکان شاغل در خيابانها و کارگاههای زير زمينی و مزارع و.. روند رو به رشدی در کشور داشتهاند.”
اين فعال حقوق كودكان پذيرش پيماننامه و مقاوله نامههاى بين المللى توسط مجامع و كشورها را كافى ندانسته و ياد آور ميشود:“ ضعف عمده نهادهای بينالمللی و سازمان جهانی کار در خصوص اين تعهد نامهها اين است که هيچگونه الزامی را به کشورهای عضو تحميل نميکنند؛ به عنوان نمونه ايران پس از پذيرش مقاوله نامه 182سازمان جهانی کار، هر ساله از روند موفق اجرای اين مقاولهنامه به اجلاس جهانی کار گزارش ميدهد، اين در حالی است که در جای جای اين مقاولهنامه بينالمللی تاکيد شده است که دولتها در معرفی بدترين اشکال کار کودکان و محو آنها و حتی در تهيه گزارشهای اينچنينی بايد با اتحاديهها و نهادهای کارگری کشور خود هماهنگ باشند و حال آيا در کشور ما تشکلهای مستقل کارگری نقشی در خصوص چگونگی اجرای اين مقاولهنامه در کشور دارند؟ حتی در مورد پيماننامه جهانی حقوق کودک اعتقاد بسياری از کارشناسان بر اين است که پيماننامه بسيار منعطف بوده و در بسيار از موارد در پذيرش و يا عدم پذيرش مفاد پيمان نامهها دست کشورها را باز گذاشته و حتی برخی از کشورها مثل ايران به صورت مشروط اين پيماننامه را پذيرفتهاند.”
بازوى نحيف كودكان طعمه اى براى سود اندوزى مضاعف
اسماعيلپور در ادامه روز 12ژوئن را ياد آور مرارتهای کودکانی ميداند که در سن کودکی به طور نا خواسته و از روی اجبار به جای پرداختن به تحصيل و بازيها و شاديهای کودکانه، نان آور خانواده ها شدند، او ادامه ميدهد: “ با تلاش مجامع و نهادهای بينالمللی برای مبارزه با استثمار کودکان، سازمان ملل به طور رسمی از سال 2002 ميلادی روز 12 ژوئن را روز مبارزه بر عليه استثمار کودکان نامگذاری کرده است تا برای جهانيان که به عمق فاجعه بهرهکشی از کودکان توجه بيشتری نشان ميدهند، تلنگرى باشد اما بايد براى جوامع بشری بسيار شرم آور باشد که همچنان بر روی بازوان نحيف کودکان و خردسالان در سود اندوزی بيشتر صاحبان قدرت اقتصادى و ثروت حساب باز کردهاند و در اينصورت انواع و اقسام مقاوله نامههای بينالمللی چه تاثيری ميتواند داشته باشد؟”
به اعتقاد عضو انجمن حمايت از حقوق كودكان، برای کشورهايی که آمار کودکان کار به دلايل گوناگون رو به افزايش است، اختصاص دادن يک روز در سال به عنوان روز جهانی مبارزه بر عليه استثمار کودکان کافی نيست و تشکلهای حمايت كننده در اين كشورها بايد هر روز را در مبارزه بر عليه بهرهکشی از کودکان تلاش کنند تا شايد چراغى بر تاريكيها تابانده و اين كودكان همواره با رنجهاى بيشمارشان ديده شوند.
از سوى ديگر دولتمردان و متوليان امور کودکان وظيفه دارند به تعهدات خود در قبال همه کودکان کشور عمل کنند، چرا كه کودکان خارج از تحصيل و کودکان برابر با ساير شهروندان از داراييهای اين کشور سهم دارند و اينکه كودكان كار طى سالهای اخير در برنامهريزيها و تنظيم بودجه و... کمتر به حساب آمده و يا ديده نشدهاند يک فاجعه و هشداری است برای همه ما که بحران کودکی را در پيش داريم.
اوج كودكى با طعم تجربههاى تلخ
به گزارش خبرنگار ايلنا ايران براساس مقاوله نامه 182 سازمان جهانى كار موظف است تا تدابير موثر و فورى براى تامين ممنوعيت و محو بدترين اشكال كار كودكان زير 18 سال سن اتخاذ كند؛ قاچاق و فروش كودكان، استخدام به زور و اجبارى براى استفاده از آنان در درگيرى مسلحانه، مهيا كردن يا عرضه كودك براى روسپيگري، تهيه تصاوير مستهجن از كودكان، عرضه يك كودك براى فعاليتهاى غير قانونى به خصوص توليد و قاچاق موادمخدر، مبادرت كودكان به مشاغلى كه براى سلامت، ايمنى يا اخلاقيات كودكان ضرر داشته باشد از جمله مواردى بوده كه بهعنوان بدترين اشكال كار كودك مدنظر قرارگرفته و به هر يك از كشورهاى عضو در زمينه موارد فوق هشدارهايى داده است.
اين در حالى است كه در حوزه كودكان بدترين اشكال كار كه سلامتى آنها را تهديد ميكند وجود دارد. به عنوان نمونه كودكان زبالهگردى كه در طول روز با مخازن سنگين و كثيف زباله سر و كار دارند و در سادهترين حالت ممكن سر و كارشان با مقادير زيادى زباله و حتى موش و گربه است.
كودكانى نيز در سطح شهرها و روستاها بدون آنكه كسى به آنها مشكوك شوند موظفند كه يك كيسه سياه را به محلهاى از پيش تعيين شده برده و در اوج كودكى كار خلاف انجام دهند.
خردسالان دختر و پسرى وجود دارند كه بارى از تجربيات ناخوشايند را به دوش ميكشند و جداى از آسيبهاى جسمى و معضلات سلامت، در برابر ضربههاى شديدروحى و روانى قرار دارند.
نانآورى در عين تكديگرى
محمد بينازاده، عضو كانون فرهنگى حمايت كودكان كار با تقسيم كار به دو نوع قانونى و غيرقانوني، از مبهم بودن كليت كار كودكان ابراز نگرانى كرده و با اشاره به اشتغال كودكان به انواع كارهاى غيرقانونى به خبرنگار ايلنا ميگويد: “به دليل آنكه مشاغل سخت و غيرقانونى در قوانين حاكم بر كشورها به رسميت شناخته نشده است، هيچگونه آمارى در ارتباط با شرايط فعلى مبادرت به اشتغال در كارهاى سخت وجود ندارد و با قاطعيت ميتوان اعلام كرد كه حتى هيچگونه پژوهش كمى و آمارى در اين ارتباط يافت نميشود.”
اين فعال حوزه كودكان در ادامه از انواع مشاغل قانونى و غيرقانونى كودكان تحت عنوان نيمه پنهان ماه كه پژوهش كمى و كيفى در مورد آن وجود ندارد ياد ميكند و ادامه ميدهد:“ بر اساس مشاهدات ميدانى لازم، انجمنها و فعالان حقوق كودك كه معموليترين و در عين حال غيردقيقترين روش كه از قدرت تخمين پايينترى برخوردار بوده، گروه زيادى از كودكان درگير فعاليتهاى غيرقانونى هستند و تعداد اين اين كودكان نيز در حال افزايش است؛ حتى ديدن يك مورد از كودكانى كه از روى فقر و يا هزاران دليل ديگر به مشاغل سخت مبادرت ميكنند نيز ميتواند زنگ خطر و تهديدى براى جامعه باشد.”
بينازاده نسبت به تغيير ماهيت در كار كودكان سخن گفته و تاكيد ميكند:“ متاسفانه جنس كار كودك دستخوش تغييرات اساسى و به انواع سخت و دشوار آن تغيير ماهيت داده است به طورى كه جنس كار كودك از مولد بودن به بخش خدماتى گرايش داشته و جاى نگرانى دارد كه اينگونه مشاغل به تكديگرى و گدايى نزديك شدهاند؛ به عنوان نمونه معلوم نيست كه كودك كبريتفروش در سر چهارراهها كار ميكند يا كارش روكش شغل به خود گرفته است چرا كه كبريت در تمام مغازه و كيوسكهاى روزنامهفروشى سطح شهرها قابل دسترسى است.”
او ادامه ميدهد:“علاوه بر نگرانى جدى نسبت به هدر رفتن كودكانى كه به طور قانونى يا غيرقانونى به كار گماشته ميشوند، برخى از مشاغل آنها كه از نظر كمى نيز در حال افزايش است، به سمت كارهاى با جنس تهيكننده از كرامت و مناعت طبع نزديك شده و براى كودكان صدمات روانى زيادى را به همراه دارند.”
اين فعال حقوق كودك شرايط كار كودكان در ايران را به نحوى ميداند كه ميزان خشونت در آن بالا بوده و تهديد پنهانى براى كودكان محسوب ميشود.
دولت انجمنها را دست كم گرفته است
بينازاده فعال حوزه كودكان ضمن اعتراض از اصرار دولت به دليل تصديگرى در برخى امور از جمله مسايل كودكان به ايلنا ميگويد: به دليل ناتوان و ناكارآمد بودن سيستم تصديگرى دولتى دراين حوزه، نه تنها خروجى آمار مربوط به وضعيت كودكان مبهم ميماند بلكه شرايط دشوار و طاقتفرساى كودكان كار تشديد ميشود.
او ادامه ميدهد:“ دولت ميتواند براى گام برداشتن در راستاى حقوق كودك و مقاولهنامههاى جهانى از توان سازمانهاى داوطلب و غيردولتى استفاده كرده و از اين نهادها اطلاعات دقيق آمارى دريافت كند و در عين حال مداخله هدفمندى داشته باشد؛ متاسفانه فعاليت انجمنهاى مربوط به كودك طى دو سال گذشته به دليل شرايط اجتماعى و سياسى خاص، برچسب سياسى كارى به خود گرفته و شرايط سياسى نيز مزيد بر علت شده تا كودكان كار كمتر به چشم مسئولان بيايند.”
به گزارش ايلنا روز جهانى مبارزه با كار كودك از حرف تا عمل فاصله زيادى دارد، گزارشات كتبى و آمار ناقص همان معكوس نشان دادن بيگارى كودكان كار به حساب ميآيد؛كدام مسئول دولتى و غير دولتى لقمه هاى غذايش ار مخازن زباله تامين شده است؟ كدام يك از گزارش دهندگان و آمار گيران شب ها همراه با درد تاول هاى روى دستشان به خواب رفته اند و كدام يك سنگينى و حرارت آجر هاى كوره پز خانه را حس كردهاند و هزارن سوال بى پاسخ ...
كودكان كار و بهرهكشيهاى پيدا و پنهان از آنها گرههاى كور زيادى دارد كه با سكوت مجامع بين المللى و قبول گزارشات صورى كشورها همچنان وجود خواهند داشت.
گزارش: سميه جاهد عطائيان
21 خرداد 1389 12:33
نظر شما