7آذر :تلفات دسته جمعى ماهيان در سواحل هرمزگان
خراسان:تلفات دسته جمعى ماهيان در سواحل هرمزگان كه حدودا از يك ماه و نيم پيش آغاز شده، نگرانى هايى را در بين كارشناسان و مردم ايجاد كرده است.
به گفته كارشناسان در ٦٠ سال گذشته از اين گونه مرگ ومير هيچ مورد مشابه اى در سواحل هرمزگان گزارش نشده است و طبق شواهد، پديده اى كه در حال حاضر در آب هاى خليج فارس رخ داده، ناشى از ورود مواد مغذى فيتوپلانگتون ها و آلاينده هاست.
بنا بر اظهارات كارشناسان، اين پديده ,كشنده قرمز, نام دارد و در اثر شكوفايى ,فيتوپلانگتون ها, كه دو گروه قرمز و سبز را شامل مى شود، رخ مى دهد.
شكوفايى ,فيتوپلانگتون ها, معمولا در فصول گرم سال و تحت تأثير ورود مواد مغذى به آب يا بر اثر برخى عوامل فيزيكى از جمله آلاينده ها رخ مى دهد. در اين حالت ,بيوفلاژن ها, كه قرمزرنگ هستند، تكثير شده و پس از ٢٤ ساعت مى ميرند اما قبل از مرگ موادى از خود ترشح مى كنند كه گاهى سمى هستند. مواد سمى ترشح شده از اين ,بيوفلاژن ها, به صورت محلى و منطقه اى مى تواند موجب مرگ موجودات دريايى شود ضمن اين كه اگر عمق آب كم باشد در نزديك ساحل بر موجودات ,كف زى, نيز اثرات منفى مى گذارد. علاوه بر ترشحات سمي، كمبود اكسيژنى كه به دليل تجزيه بافت بدن اين موجودات توسط باكترى ها در آب اتفاق مى افتد، مى تواند منجر به مرگ و مير موجودات دريايى شود. اين پديده علاوه بر آب هاى استان هرمزگان در امارات و عمان هم رخ داده است.
ولى اين پديده تا كى ادامه خواهد داشت؟ مقصر كيست و براى كاهش خسارت و پايان دادن به اين وضعيت چه بايد كرد؟
در حال برگزارى جلسه هستيم!
مهندس ,آرش نكوييان, مديركل دفتر مديريت سواحل و تالاب هاى ساحلى سازمان حفاظت محيط زيست در اين خصوص توضيح مى دهد: پديده شكوفه هاى جلبكى در زمان هاى مشخصى از سال نه تنها در ايران بلكه در تمامى سواحل حوزه خليج فارس و عمان به وجود مى آيد.
وى با بيان اين كه ورود فاضلاب خام كه حاوى مواد مغذى هستند، يكى از عوامل به وجود آورنده اين موضوع است، ادامه مى دهد: بعضى از صنايع مانند لبنيات در صورتى كه دستگاه تصفيه نداشته باشند و مواد آن ها در داخل تصفيه خانه سوخته نشوند و به همان شكل داخل محيط شوند، چنين رخدادهايى را ايجاد خواهند كرد هرچند كه عوامل ديگرى مانند دماى مناسب در منطقه، جريان هاى دريايى و بعضى مواقع هم بالا آمدن مواد مغذى از كف دريا در اين ماجرا تأثير دارند.
از ,نكوييان, در خصوص اقدامات انجام شده براى جلوگيرى از تلفات بيشتر و يا تكرار آن در آينده مى پرسيم. وى پاسخ مى دهد: براى سامان دهى اين موضوع اقداماتى در سطح بين المللى انجام شده است و پيشنهادهايى داده ايم چرا كه اين مسئله نيازمند همكارى منطقه اى است. حتى در كشور ما سازمان محيط زيست نمى تواند بدون همكارى سازمان هاى ديگر اقدامى اصولى در اين خصوص انجام دهد.
وى ادامه مى دهد: به عنوان مثال براى به نتيجه رسيدن اقدامات مربوط به اين موضوع لازم است تا وزارت نيرو در خصوص تصفيه فاضلاب ها اقدامات اساسى انجام دهد و سازمان دريانوردى هم به برنامه هايى كه تدوين كرده است، جامه عمل بپوشاند.
وى خاطرنشان مى كند: البته جلوگيرى از برخى عوامل موثر، از قدرت ما خارج است چرا كه نمى توان مانع جريان هاى دريايى شد كه به سمت كشور ما مى آيند.
وى با تأكيد بر اين كه اين امر به مديريت فرابخشى در داخل كشور و در سطح منطقه و مديريت فراملى در سطح بين الملل نياز دارد، خاطرنشان مى كند: براى اقدامات داخلي، جلساتى برگزار كرده ايم و برنامه هاى كوتاه مدت و بلندمدت از جمله تصفيه فاضلاب هاى ورودى به دريا را مورد توجه قرار داديم و همچنين با سازمان بنادر و دريانوردى صحبت هايى شده است.
,نكوييان, با بيان اين كه در حال حاضر حمل و نقل و ورود و خروج آبزيان غيربومي، معضلى جهانى است، اضافه مى كند: براى حل اين معضل و غيرفعال كردن گونه ها با استفاده از مواد فعال تاكنون سيستم هاى زيادى پيشنهاد شده است ولى هيچ كدام از اين سيستم ها در سطح بين الملل عملياتى نشده است. البته اگر بخواهيم از خودمان شروع كنيم، بايد فاضلاب هايى كه به محيط وارد مى كنيم و آلاينده هايى كه خودمان ايجاد مى كنيم را در محيط كاهش دهيم. اين امر نيازمند برنامه هاى بلندمدت و كوتاه مدت است. در اين راستا با وزارت نيرو صحبت هايى كرده ايم و آن ها پذيرفته اند اين موضوع را جزو بودجه قرار بدهند و در شهرهاى بزرگ كه جمعيت بيشتر از ٣٠٠ هزار نفر است، عمليات آن را شروع كنند و بعد به تدريج شهرهاى كوچك تر را در برنامه خود قرار دهند كه به نظر مى رسد طى يك دهه، اين اتفاق در كشور رخ بدهد هرچند كه وزارت نيرو همواره بحث كمبود بودجه را مطرح كرده است و به نظر مى رسد همچنان با اين موضوع درگير است.
وى البته خاطرنشان مى كند: به هر صورت نبايد فراموش كرد كه در اين بحث ,قدرت قاهره, كه همان جريان هاى دريايى است، تأثير دارد كه نمى توان آن ها را به طور كامل از بين برد اما مى توان با اتخاذ تدابيرى اين اثرات را كمتر كرد.
مديركل دفتر مديريت سواحل و تالاب هاى ساحلى سازمان محيط زيست به سازوكارى كه در شرايط فعلى مى توان انجام داد، اشاره مى كند و مى گويد: نمونه بردارى از گونه هايى كه قابل شناسايى هستند و پرداختن به موضوعاتى مانند منشاء آن ها، تبادل اطلاعات، نوع گونه هاى وارد شده، ميزان تلفات و نوع سم ايجاد شده از جمله اقداماتى است كه با شناسايى و پرداختن به آن ها مى توان در حال حاضر شرايط را به گونه اى تحت كنترل درآورد؛ هرچند كه روند و نحوه مبارزه با اين موضوع ساده نيست ولى مى توان با مديريت بهتر از تناوب آن كم كرد.
,نكوييان, با تأكيد بر اين كه امكان ارائه راه حل سريع در اين خصوص وجود ندارد و اين امر نيازمند برنامه ريزى طولانى مدت است، مى گويد: وظيفه سازمان محيط زيست اعلام خطر و شناسايى منشاء و عوامل اين رخداد بود كه اقداماتى در اين خصوص انجام شده است اما بخش ديگرى از ماجرا به وزارت نيرو و اقدامات اين وزارت خانه برمى گردد كه آن ها هم در اختيار نداشتن بودجه را مطرح مى كنند. به هر صورت اين كار به هماهنگى جدى بين تمام سازمان ها نياز دارد.
وى اضافه مى كند: البته برنامه هاى نظارتى ما در ايران شروع شده است. نود ايستگاه در سه بندر مهم و گشت هاى دريايى در سطح منطقه ايجاد شده و حدود ١٣٠ تا ١٤٠ ايستگاه دريايى در سواحل ايران و سواحل حوزه خليج فارس فعال شده است.
وى در مورد رخداد هرمزگان نيز توضيح مى دهد: خوشبختانه ما در ماه گرم سال و حتى در فروردين ماه مشكلى نداشتيم اما با مساعد شدن شرايط نوعى شكوفايى جلبكي، مشاهده شد كه بعضى از اين شكوفه هاى جلبكى با پديده مرگ و مير همراه شد و در اين خصوص وظيفه سازمان تدوين استانداردها به خصوص در مورد آب هاى داخلى است و در اين خصوص نيز مسئله فاضلاب هاى شهرى و خانگى مورد تاكيد است كه بارها با وزارت نيرو در اين خصوص صحبت شده و آن ها قول اصلاح اين وضع را داده اند كه البته به نتيجه رسيدن اين موضوع، كند و طولانى مدت است.
وى خاطرنشان مى كند: اگر بتوانيم شرايط و خروجى هايى را كه وارد دريا مى شود، كنترل كنيم تا آلودگى هاى كمترى به دريا منتقل شود آن گاه مى توانيم تا حدى اين وضعيت را اصلاح كنيم.
,نكوييان, تصريح مى كند: براى بازگشت به حالت طبيعى در ايران و حتى كشورهاى حوزه خليج فارس بايد تمامى اصول توسط همه كشورها رعايت شود، چرا كه ما سفره مشتركى بين تمام كشورها داريم كه همه اين كشورها بايد آن را رعايت كنند.
١٤ پيشنهاد براى كميسيون زيربنايى و محيط زيست دولت
اگرچه ماجراى تلف شدن ماهى ها در سال جاري، بعد از سال ها رخ داده است، اما لازم است كه مسئولان هرچه سريع تر براى ادامه دار نشدن آن اقدامات اساسى انجام دهند. اين كه سازمان حفاظت محيط زيست چه راه هايى را براى جلوگيرى از مرگ و مير آبزيان انجام داده است، پرسشى بود كه از مديركل دفتر ,اكوبيولوژى, دريايى سازمان حفاظت محيط زيست پرسيديم.
مهندس ,اميد صديقى, با بيان اين كه نمونه هاى آبزيان تلف شده و نمونه هاى ,پلانگتون, در حال ارسال از هرمزگان است تا سمى بودن آن ها مورد آزمايش قرار بگيرد، مى گويد: در مورد مرگ و مير آبزيان نمونه بردارى به صورت روزانه در حال انجام است و در بعضى مناطق مثل هرمز روزى سه بار نمونه بردارى انجام مى شود كه اين اقدام از زمانى كه اين رخداد شروع شد يعنى حدود يك ماه و نيم پيش شروع شده است كه به زودى گزارش موضوع تهيه مى شود.
به گفته ,صديقى, تلف شدن ماهى ها به دليل ,بلوم پلانگتونى, بوده كه مخاط ژلاتينى ترشح مى كنند و اين مخاط ژلاتينى روى برانش ماهى ها را مى گيرد و باعث خفگى آن ها مى شود.
وى همچنين از پيشنهادهايى مى گويد كه كارشناسان سازمان حفاظت محيط زيست به كميسيون زيربنايى و صنعت و محيط زيست دولت ارائه داده اند و مى افزايد: سازمان در اين متن پيشنهادى ١٤ اقدام مهم را اعلام كرده است كه جلساتى نيز در اين خصوص برگزار شده است. يكى از اين ١٤ اقدام تكميل فورى طرح هاى شبكه فاضلاب و تصفيه خانه ها به ويژه در شهرهاى ساحلى از جمله بندرعباس، آبادان، خرمشهر و چابهار است چرا كه مشكلات عمده اى كه باعث مرگ و مير آبزيان شده فاضلاب ها و نبود شبكه تصفيه خانه هاى فاضلاب است كه البته هنوز طرح آن در وزارت نيرو تكميل نشده است. براين اساس وزارت نيرو موظف است ظرف دو سال طرح هاى نيمه تمام تصفيه خانه هاى فاضلاب را تكميل كند.
نمايندگان بى اطلاع
پى گيرى اين ماجرا از مجراى نمايندگان مجلس و به خصوص كميسيون آب و منابع طبيعى و فراكسيون محيط زيست به واسطه ارتباطى كه لازم است با نهادهاى مرتبط به منظور جلوگيرى از رخدادها داشته باشند، بخش ديگرى از لازمه هاى اين گزارش است اما نمايندگان مجلس حتى در جريان چنين رخدادى نيستند.
با ,موسى الرضا ثروتى, يكى از اعضاى فراكسيون محيط زيست تماس مى گيريم. وى بررسى اين موضوع را مربوط به دولت عنوان مى كند و البته توضيح مى دهد: مسئوليت اين گونه امور با دولت است مگر اين كه موضوع ملى و عميق باشد كه در اين صورت مجلس وارد مى شود اما در اين موضوع خاص، هنوز مجلس وارد نشده است.
وى البته اضافه مى كند: معمولا اين گونه مسائل در فراكسيون مورد بررسى قرار مى گيرد اما پيش از آن كميسيون كشاورزى و آب و منابع طبيعى مسئوليت مستقيم اين موضوع را برعهده دارد و اگر موضوع نياز به قانون داشته باشد، فراكسيون محيط زيست وارد عمل مى شود؛ شما نيز بهتر است ابتدا در اين مورد از كميسيون كشاورزى و آب و منابع طبيعى سوال كنيد.
بنابراين ماجرا را از دو نفر از اعضاى كميسيون كشاورزى و آب و منابع طبيعى پى گير شديم اما آن ها حتى از اين موضوع باخبر هم نبودند و ماجرا را از ما پرسيدند.
علت بى اطلاعى نمايندگان و نبود تعامل آن ها با سازمان محيط زيست و ديگر سازمان هاى مرتبط را از مديركل دفتر اكوبيولوژى دريايى سازمان حفاظت محيط زيست جويا مى شويم.وى مى گويد: اين قضيه هم اكنون در دولت مطرح است و در مرحله بعدى به مجلس هم اعلام مى شود گرچه كه در حال حاضر هم تعدادى از نمايندگان پى گير ماجرا هستند.
,صديقى, ادامه مى دهد: در شرايط فعلى و براى تسريع كار لازم است تا دولت به مجلس لايحه بدهد تا نمايندگان درگير ماجرا شوند.
وى باز هم تصريح مى كند: به هر صورت ما اميدوار هستيم طرح تصفيه خانه هاى فاضلاب زودتر تكميل شود و اعتبار آن نيز تامين شود چرا كه وزارت نيرو در پاسخ به پى گيرى هاى ما، صرفا موضوع بودجه را مطرح مى كند.
تلف شدن ٧٣ دلفين در سواحل بندرجاسك در سال گذشته كه علت اصلى آن پس از بررسى هاى انجام شده، كشتى هاى صيادى عنوان شد و امسال نيز مرگ و مير آبزيان در هرمزگان، سبب نگرانى علاقه مندان به محيط زيست شده است.ترديدى نيست كه بخشى از اين رخدادها در نتيجه عوامل طبيعى است كه امكان مهار كامل آن وجود ندارد اما طبق گفته كارشناسان بخش بزرگى از اين گونه اتفاق ها به مسائلى برمى گردد كه به دست ما ايجاد مى شود و رفع اين مشكلات تنها از يك بخش و يك سازمان برنمى آيد.سازمان هاى متولي، چشم به اقدامات دستگاه هايى دوخته اند كه مدعى هستند بودجه لازم براى حل مشكلاتشان به آن ها داده نمى شود. اين دستگاه ها نيز نگاهشان به دولت و مجلس است تا شايد بخشى از دغدغه مالى آن ها رفع شود.
اگر اين تسلسل ادامه پيدا كند، ترديدى وجود نخواهد داشت كه باز هم اخبارى ديگر از اين جنس نگرانمان كند. چاره اى نيست جز اين كه دستگاه هاى متولى كمى زودتر تكانى بخورند، چرا كه به نظر مى رسد همه چيز هنوز در حد حرف، توصيه و جلسه است و ظاهرا براى به نتيجه رسيدن اين تلاش هاى مستمر و پى گير! ١٠ سال ديگر به انتظار بنشينيم. شايد ما بتوانيم (كه به واكنش هاى سريع مسئولان عادت كرده ايم!) ولى آيا محيط زيست و در اين مورد خاص اكولوژى دريايى هم مى تواند صبر كند تا جلسات آقايان به پايان برسد و كارى كنند؟
7 آذر 1387
09:38
نظر شما
