23آبان : افزايش ٤٠ درصدى آلودگى آب در ايران
خراسان:در حالى كه تاكنون در خصوص ميزان آلودگى آب در ايران اظهارنظرهاى مختلفى ارائه شده است، بانك جهانى در جديدترين گزارش خود از افزايش ٤٠ درصدى آلودگى آب در ايران خبر داد.
برپايه اين گزارش بانك جهانى اعلام كرد: سهم صنايع در انتشار مواد آلوده كننده در آب هاى ايران در سال ٢٠٠٣ به ترتيب، صنايع غذا و نوشيدنى ٨/٤٣ درصد، صنايع توليد فلزات اوليه ٢/١٧، صنايع نساجي، ٥/١٢، صنايع مواد شيميايي، ٨/١٠، كاغذ و خمير ١/٧، صنايع چوب ٨/٠ صنايع سنگ و سراميك و شيشه ٦/٠ و ساير صنايع ٢/٧ درصد بوده است.
جديدترين گزارش بانك جهانى در سال ٢٠٠٧ در خصوص وضعيت آلودگى آب در كشورهاى مختلف جهان نشان مى دهد: در ايران ميزان آلودگى ارگانيك آب در سال ١٩٩٠ برابر با ١٠٢ هزار و ٦٨٩ كيلوگرم در روز بود كه اين رقم در سال ٢٠٠٣ به ١٤١ هزار و ٩٨٢ كيلوگرم در روز افزايش يافته است.
گزارش ,شاخص هاى توسعه جهان, بانك جهانى در موضوع آلودگى آب در دو بخش انتشار مواد آلوده كننده ارگانيك در آب و نيز سهم صنايع در انتشار اين قبيل مواد تأكيد مى كند: مقدار انتشار مواد آلوده كننده ارگانيك آب در ايران در سال ١٩٩٠ برابر با ١٦/٠ كيلوگرم در روز به ازاى هر كارگر بوده و تا سال ٢٠٠٣ اين رقم ثابت مانده است.
جالب آن كه ميزان انتشار مواد آلوده كننده آب از سال ١٩٩٠ تا ٢٠٠٣ در بيشتر كشورها از جمله چين، آمريكا، روسيه، هند، ژاپن، آلمان و برزيل كاهش يافته است.
در سال ٢٠٠٣ در تمام كشورهاى جهان بيشترين ميزان آلودگى آب براساس اعلام بانك جهانى مربوط به آلودگى ناشى از صنايع توليد غذا و نوشيدنى بوده كه حداكثر آن نيز در كشور مولداوى ثبت شده است. براين اساس ٩٨ درصد از كل آلودگى آب در اين كشور در نتيجه آلودگى ناشى از صنايع توليد غذا و نوشيدنى بوده است.
منابع آبى و آلودگى آب
گزارش بانك جهانى را مى توان هشدارى به مسئولان و متوليان آب در ايران دانست.
واقعيت اين است كه با وجود تأمين بخش عمده اى از آب شرب در ايران از چاه هاى آب و منابع زيرزميني، نظارتى براى جلوگيرى از نفوذ آلودگى به منابع آب زيرزمينى به طور مطلوب صورت نگرفته است و ميزان آلودگى سفره هاى آب زيرزمينى هر سال نسبت به سال پيش افزايش مى يابد.
وجود صنايع و كارخانه هاى فاقد سيستم دفع فاضلاب در كشور خصوصا در كلان شهرها، رشد سريع جمعيت و فقدان اطلاع رسانى دقيق به افراد در خصوص خطرات دفع نادرست فاضلاب و پساب خانگى و صنعتى و غيره از مهم ترين دلايل افزايش ميزان آلودگى در سفره هاى آب زيرزمينى است.
در همين باره نيز چندى پيش دكتر ,فاطمه واعظ جوادى, معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان حفاظت محيط زيست در مشهد در جمع خبرنگاران وضعيت تصفيه خانه ها را در شهرك هاى خراسان رضوى نگران كننده عنوان كرد و گفت: از ١٩ شهرك صنعتى خراسان رضوى تنها ٤ شهرك تصفيه خانه دارند.
وى افزود: در شهرهاى صنعتى يا پرجمعيت كه فاقد تصفيه خانه فاضلاب انسانى مى باشند، بعضا آلودگى نيترات گزارش شده است.
البته به نظر مى رسد وضعيت در ساير كلان شهرها نيز بهتر از اين نباشد.
سيستم اگو
اما شايد مهم ترين علت افزايش ميزان آلودگى سفره هاى آب زيرزمينى فقدان سيستم اگو در كلان شهرهاى كشور باشد. در حالى كه بسيارى از كلان شهرهاى جهان داراى سيستم اگو مى باشند، ٩٨ درصد شهرهاى كشورمان فاقد سيستم انتقال فاضلاب اند.
رئيس مركز سلامت محيط و كار وزارت بهداشت چندى پيش گفت: ٩٨ درصد شهرهاى كشور سيستم جمع آورى فاضلاب ندارند كه موجب ورود فاضلاب شهرى به آب هاى سطحي، جوى ها و رودخانه ها و آلودگى محيط و آب آشاميدنى مردم مى شود.
احمد جنيدى افزود: ٩٨ درصد شهرهاى كشور سيستم جمع آورى فاضلاب ندارند و در بيشتر آن ها از چاه هاى جذبى براى دفع فاضلاب استفاده مى شود، البته دو درصدى هم كه سيستم جمع آورى فاضلاب دارند، سيستم تصفيه مناسبى ندارند و با ارفاق مى توان سيستم دفع فاضلاب آن ها را پذيرفت.
وى به فارس گفت: در چند شهر از جمله تهران سيستم هاى پراكنده تصفيه فاضلاب وجود دارد ولى در مجموع مى توان گفت سيستم تصفيه كارآمد فاضلاب در كشور نداريم و اين مشكل بزرگ آلودگى آب هاى سطحى و زيرزمينى را درپى دارد.
رئيس مركز سلامت محيط و كار وزارت بهداشت اضافه كرد: مهم ترين آلودگى ناشى از فقدان سيستم دفع بهداشتى فاضلاب در كشور، آلودگى زمين هاى كشاورزى به خصوص سبزى كارى ها و صيفى كارى هاست كه هر سال عوارض آن به صورت بروز بيمارى وبا در كشور مشاهده مى شود.
جنيدى گفت: باتوجه به اين كه ايجاد سيستم فاضلاب در همه شهرها از سوى شركت هاى آب و فاضلاب شهرى با دريافت حق اشتراك از توليدكنندگان فاضلاب همراه است براى من جاى سوال است كه چرا اين قدر به اعتبارات دولتى براى ايجاد سيستم فاضلاب شهرى اتكا داريم.
وى افزود: وزارت نيرو و شركت هاى آب و فاضلاب شهرى همواره مشكلات مالى را عامل راه نيافتادن سيستم هاى فاضلاب شهرى عنوان مى كنند درحالى كه به راحتى مى توان با يك فاينانس و اعتبار اوليه به صورت وام، كار را شروع و بعد با دريافت حق اشتراك از مردم هزينه آن را جبران كرد.
وى اضافه كرد: مسئله فاضلاب شهرى به خصوص در مناطق كوهستانى و مناطقى كه به علت بافت سنگى زمين امكان ايجاد چاه هاى جذبى وجود ندارد پيچيده تر مى شود، كه برخى مناطق شمال تهران نمونه آن است. به همين علت فاضلاب از مخازن خانگى نشت مى كند و وارد كوچه و خيابان مى شود و متأسفانه شهردارى ها كه مسئول و متولى كوچه ها و خيابان ها مى باشند در اين زمينه به صورت جدى عمل نكرده اند.
برخى خبرها نيز حاكى از بحرانى بودن وضعيت در استان هاى مختلف كشور است.
مديرعامل شركت آب منطقه اى گيلان چندى پيش در همين خصوص گفت: خطر آلودگى منابع آبى گيلان بيش از ساير استان ها و يك مسئله جدى است. همچنين مديرعامل شركت آب و فاضلاب استان قم افزايش درصد نيترات را در سفره هاى آب زيرزمينى اين شهر نگران كننده دانست.
دلايل آلودگى
اما مهم ترين دلايل آلودگى منابع آبى زيرزمينى چيست؟
مديرگروه تخصصى بهداشت محيط و حرفه اى خراسان رضوى در اين باره مى گويد: فاضلاب و پساب خانگى بايد وارد سيستم اگو شود اما متأسفانه باتوجه به اين كه بيشتر شهرهاى كشور فاقد سيستم اگو مى باشند فاضلاب صنعتى و خانگى وارد رودخانه ها و آب هاى سطحى مى شود كه اين مشكل در مناطق حاشيه شهرها نگران كننده تر است.
دكتر احتشام فر مى افزايد: صنايع براساس دستورالعمل موظف به استانداردسازى پساب خود مى باشند اما هنوز در اين خصوص كوتاهى مى كنند.
دكتر احتشام فر به صنايع پراكنده نيز اشاره مى كند و مى گويد: در كنار پساب صنعتى و خانگى گاه شاهد ايجاد واحدهاى صنعتى كوچك و پراكنده در بيابان هاى اطراف شهر و حاشيه جاده ها مى باشيم كه نظارت بر آن ها كار مشكلى است و با توجه به گستردگى سفره هاى آب زيرزميني، صنايع پراكنده نيز باعث آلودگى مخازن آب هاى سطحى و زيرزمينى مى شوند.
وى به ساير عوامل آلودگى آب اشاره مى كند و مى گويد: واقعيت اين است كه عوامل آلوده كننده آب بسيار زيادند و با كوچك ترين اشتباه ممكن است آب هاى سطحى و زيرزمينى آلوده شوند.
به گفته وى ماده اى به نام MPBE كه براى بالا بردن اكتان بنزين از آن استفاده مى شود، به حدى خطرناك است كه يك ليتر از اين ماده در صورت نفوذ به منابع آبى مى تواند ٥٠ ميليون ليتر آب را غيرقابل شرب كند.
وى مى افزايد: همچنين يك ليتر روغن خودرو مى تواند باعث آلوده شدن ١٠ ميليون ليتر آب شود.
رئيس گروه تخصصى بهداشت محيط و حرفه اى خراسان رضوى در ادامه با اشاره به دفع نامناسب زباله مى گويد: دفع نامناسب زباله نيز مى تواند باعث آلودگى منابع آب زيرزمينى شود. زباله بايد تفكيك شود خصوصا زباله بيمارستانى. البته شيوه دفن زباله خانگى نيز در برخى مواقع بسيار آلوده كننده است.
وى مى افزايد: گاهى اوقات نيز شاهديم افرادى كه در مجاورت رودخانه ها سكونت دارند، فاضلاب و پساب خانگى خود را مستقيما به رودخانه وصل كرده اند.
دكتر احتشام فر به راه هاى قانونى رفع اين معضل اشاره مى كند و مى گويد: در اين باره قانون داريم اما مهم تر از قانون و برخورد قضايي، فرهنگ سازي، آموزش و اطلاع رسانى و مشاركت همگانى است.
حركت اميدواركننده
چندى پيش خبرگزارى فارس به نقل از مديركل آب و خاك سازمان محيط زيست كشور از آغاز بررسى آلودگى آب زيرزمينى در ٣٢ منطقه در كشور خبر داد و نوشت: در حال حاضر آگهى براى برگزارى مناقصه مطالعه و بررسى ٣٢ منطقه از كشور كه آب هاى زيرزمينى آلوده دارند چاپ شده است و به زودى مشاوران مورد نظر انتخاب خواهند شد و به محض انتخاب مشاوران كار مطالعه و بررسى ميزان آلودگى آب هاى زيرزمينى آغاز مى شود.
ادامه اين خبر حاكى است: متاسفانه تاكنون در اين زمينه اقدامى در كشور نشده است و نتايج اين بررسى ها قطعا مى تواند براى جلوگيرى از آلودگى مفيد و قابل استفاده باشد.
از اين رو براى كسب اطلاعات بيشتر در مورد اين حركت اميدواركننده به سراغ مديركل آب و خاك سازمان حفاظت محيط زيست كشور رفته، با وى به گفت وگو مى نشينيم.
دكتر سروش مدبرى در پاسخ به اين سوال كه در حال حاضر آلودگى آب هاى زيرزمينى كشور در چه وضعيتى است به خراسان مى گويد: از آن جا كه اطلاعات پايه اى در اين خصوص وجود ندارد به طور دقيق نمى توان عنوان كرد كه آلودگى آب هاى زيرزمينى در مناطق مختلف در چه وضعيتى است.
وى مى افزايد: اما به طور كلى بايد گفت مشكلاتى وجود دارد و در مناطق مسكونى احتمال آلودگى منابع به فاضلاب هاى انسانى و نيترات وجود دارد.
وى درخصوص طرح ياد شده مى گويد: طرحى در كشور اجرا و براساس آن مطالعات ٣٢ منطقه مختلف را كه در اولويت قرار دارند امسال آغاز خواهيم كرد. دليل حساسيت ما در مورد اين آبخوان ها اين است كه اين تعداد آبخوان ممكن است منبع آب شرب باشند. بنابراين اين مناطق را در اولويت قرار داده و مطالعات آن ها را آغاز كرده ايم و اين مطالعه تا يك سال ونيم ديگر ادامه خواهد داشت.
دكتر مدبرى در خصوص بهترين راهكارهاى كاهش آلودگى مى گويد: بهترين و ارزان قيمت ترين راهكار كاهش آلودگي، رفع آلودگى از مبدأ است.
وى مى افزايد: تاكنون بررسى هاى كلى را انجام داده و اولويت بندى كرده ايم. حدود ٥/٤ ميليارد تومان هزينه براى اين طرح برآورد شده است كه خوش بختانه هيچ گونه مشكلى در تامين بودجه نخواهيم داشت.
وى در پاسخ به اين سوال كه چرا كار تا اين حد دير انجام مى شود مى گويد: در هر مقطعى اولويت هاى خاصى وجود دارد. به عنوان مثال در چند سال گذشته آلودگى هوا در برنامه هاى محيط زيست در اولويت قرار داشت كه در اين باره مطالعات و اقداماتى شد و امسال نيز به اين نتيجه رسيديم كه منابع آب زيرزمينى در اولويت قرار دارد. بنابراين امسال منابع آب زيرزمينى را مورد مطالعه قرار خواهيم داد.
وى خاطرنشان مى كند: در اين طرح همچنين در حال تهيه و تكميل يك بانك اطلاعاتى نيز مى باشيم تا در صورت بروز هرگونه مشكلى در آينده بلافاصله بتوانيم مشكل را تشخيص داده، آن را برطرف كنيم.
وجود نيترات
اما بحث وجود نيترات در آب شرب برخى شهرهاى كشور، مسئله اى است كه طى چند سال اخير شديدا ذهن مردم را درگير و آن ها را نگران كرده است.
مدرس مهندسى آب دانشگاه فردوسى مشهد دراين باره به خراسان مى گويد: مهم ترين مسئله اى كه ما درباره آلودگى آب هاى زيرزمينى با آن مواجه ايم وجود نيترات در داخل آب است.
دكتر امين عليزاده مى افزايد: به نظر مى رسد بهترين راه كاهش آن نيز اين باشد كه منابع آلوده كننده كاملا مورد نظارت وبازرسى قرار گيرند.
وى مى افزايد: اگر وجود نيترات در آب ثابت شود اين آب مى تواند سرطان زا باشد و همچنين بيمارى هاى خونى را نيز به وجود آورد. اگر مواد آلاينده، از نوع آفت كش ها و سموم باشند نيز به نوبه خود مى توانند بر سلامت افراد تاثيرگذار باشند.
عضو هيئت علمى دانشگاه فردوسى مشهد به سيستم اگو اشاره مى كند و مى افزايد: يكى از بهترين روش هاى جلوگيرى از آلودگى آب هاى زيرزمينى استفاده از سيستم اگوست اما از آن جا كه اين سيستم هنوز به طور كامل در كشور اجرا نشده است با توجه به تامين آب از منابع زيرزميني، فاضلاب و پساب مى تواند به آب زيرزمينى نفوذ و آن را آلوده كند.
وى در ادامه مى گويد: يك روش نيز اين است كه فاضلاب از مبدأ تفكيك شود و فاضلاب داراى نيترات را جداگانه نگهدارى كرده، اجازه ورود و نفوذ آن را به منابع آب زيرزمينى ندهيم كه البته اين سيستم بسيار پرهزينه و گران است و در حال حاضر در سطح جهان در مراحل اوليه طراحى است.
دكتر عليزاده در خصوص راهكارهاى اجرايى در كشورهاى پيشرفته نيز مى گويد: در كشورهاى پيشرفته منابع آب زيرزمينى به صورت منظم از نظر شيميايى و كيفى و آلودگى بررسى و آزمايش و منابع آلوده كننده شناسايى و كنترل مى شوند.
وى مى افزايد: همچنين در مناطقى كه چاه هاى آب شرب حفر شده است اجازه فعاليت كشاورزى و دامدارى داده نمى شود ضمن اين كه يكى از بهترين اقدامات اين كشورها تهيه نقشه هاى آلودگى است.
اين مدرس مهندسى آب دانشگاه در خصوص اقدام اخير سازمان حفاظت محيط زيست در آغاز بررسى آلودگى آب زيرزمينى در ٣٢ منطقه كشور نيز مى گويد: اين اقدام را مى توان به فال نيك گرفت و اين كه در كشور ما منابع آب زيرزمينى مورد پايش و آزمايش قرار گيرد كار بسيار مهمى است اما بايد اين كار تداوم داشته باشد ضمن اين كه تنها به همين ٣٢ منطقه اكتفا نكنيم بلكه به مرور تمامى مناطق را مورد آزمايش و بررسى قرار دهيم.
وى مى افزايد: در كشور ما حدود ٦ ميليارد مترمكعب آب از آبخوان هاى زيرزمينى برداشت مى شود و بيشتر شهرهاى ما از منابع آب زيرزمينى استفاده مى كنند. بنابراين بررسى آلودگى اين منابع بسيار ضرورى به نظر مى رسد و اقدام اخير سازمان حفاظت محيط زيست را مى توان به فال نيك گرفت. جالب آن كه خبرها حاكى از بررسى عملكرد سازمان حفاظت محيط زيست براى جلوگيرى از آلودگى آب توسط سازمان بازرسى كشور است طبق اين خبرها سازمان بازرسى كل كشور عملكرد سازمان حفاظت محيط زيست را در خصوص جلوگيرى از آلودگى آب مورد نقد، بررسى و نظارت قرار مى دهد.
بنا به گزارش فارس بازرسان سازمان بازرسى كل كشور، برنامه ها، اقدامات و موثر بودن طرح هاى اجرا شده، عوامل مختلف آلوده كننده آب در مناطق مختلف كشور، نحوه اقدام براى جلوگيرى از آلودگى آب و نحوه همكارى و تعامل با ساير دستگاه هاى ذى ربط را در خصوص جلوگيرى از آلودگى منابع كه از سوى سازمان حفاظت محيط زيست صورت گرفته است مورد بررسى قرار مى دهند.
به هرحال همان گونه كه ذكر شد با توجه به تامين بخش عمده اى از آب شرب از منابع زيرزمينى و همچنين با در نظر داشتن اين كه جنگ هاى آينده بر سر آب خواهد بود بررسي، پايش و كنترل منابع زيرزمينى و رفع آلودگى آن ها بسيار حائز اهميت است.
08:10
نظر شما
