10مرداد:رييس دانا:بهترين دموكراسى حضور افراد پاى صندوق‌‏هاى راى نيست؛بلكه ريشه‌‏كنى فقر است

در جوامع سرمايه‌‏دارى ضعيف وابسته كه حقوق دمكراتيك در آن وجود ندارد, مانند جامعه ايران فقر مطلق زياد مي‌‏شود و طبقه متوسط بدون آنكه منحل شود, دچار آسيب‌‏ها و انحراف‌‏هاى روال‌‏هاى زندگى اقتصادى مي‌‏شود.
دكتر فريبرز رييس دانا, كارشناس مسايل اجتماعى, درگفت و گو با خبرنگار سرويس اجتماعى ايلنا, با اشاره به طبقات اقتصادى و اجتماعى جامعه ايران اظهارداشت: در ايران يك لايه سرمايه دار وجود دارد كه اين سرمايه داران تمام خصلت‌‏هاى يك سرمايه‌‏دارى وابسته , بي‌‏هنر و بي‌‏خلاقيت را دارا هستند و معمولا تقصير را گردن دولت , مردم و كارگرانى كه قدرشان را نمي‌‏دانند, مي‌‏اندازند, درحالى كه چنين نيست ؛ چرا كه اين سرمايه‌‏داران صاحب بالاترين امكانات و ثروت‌‏ها هستند و بالاترين مزيت‌‏هاى اجتماعى و اقتصادى در اختيار سرمايه‌‏داران قرار مى گيرد.
اين استاد دانشگاه ادامه داد: اين لايه اجتماعى به خاطر اينكه اساسا در يك چنين نظامى جز عملكرد سوداگرانه , انحصارطلبانه ,‌‏ رانت‌‏جويانه و زيان‌‏رسانى اقدايم ديگپرى در جامعه ندارند, در واقع مدعى هستند.
رييس دانا افزود: بنابراين اين لايه سرمايه‌‏دارى صرف‌‏نظر از بخش محدودى كه واقعا ناگزير از خلاقيت توليدى و اشتغال‌‏زاست, بقيه معمولا در پى گرفتن منابع ارزان از دولت و بيرون كردن كارگران و به دست گرفتن ظرفيت انحصارى بازار هستند.
وى گفت: اين سرمايه‌‏داران با استفاده از نظريه ميهن دوستانه ما كه مي‌‏گوييم بايد از صنايع ملى دفاع شود, اين حمايت از صنايع ملى را حمايت از جيب خودشان قلمداد مي‌‏كنند.
اين جامعه‌‏شناس, با اشاره به اينكه ما نبايد از حمايت صنايع ملى دست برداريم, توضيح داد: ولى بايد راهى پيدا كنيم, كه اين به نفع جيب سرمايه‌‏داران نباشد ؛ چرا كه اين جيب تنها به معنى بدتر كردن توزيع درآمد و افزايش فقر در جامعه است.
رييس دانا, با اشاره به وضعيت صنايع نساجى تصريح كرد: اين صنايع با امتياز‌‏هاى بسيار ويژه و شگفت انگيزى كه گرفته‌‏اند, شگفتى همه اقتصاد آنها ايران و جهان را برانگيخته است.
وى ادامه داد: به عنوان مثال از جمله امتيازاتى كه صنايع نساجى اخذ كرده, اين است كه مي‌‏توانند كارگران‌‏شان را جايگزين كنند كه عملا همان اخراج كردن است , همچنين, در اين راستا از صندوق ذخاير ارزى امتيازات سنگينى به صنايع نساجى داده شده است, در حالى كه ما از اين اعتبارات براى سازندگى بم خرج نكرديم.
اين استاد دانشگاه, با اشاره به اعتباراتى كه به صنايع نساجى داده شد, تا صنايع را نوسازى كنند, اعلام كرد: مسوولان صنايع نساجى براى نوسازى اين صنعت اقدامى انجام ندادند ؛ بلكه تنها پول‌‏ها را در بانك‌‏هاى خارج جمع و كارگران را بيكار و از موقعيت انحصارى بازار استفاده كردند و به تدريج وارد فعاليت‌‏هاى وارداتى نيز شدند.
رييس دانا افزود: اگر چند نفرى هم با واردات مخالفت كردند, بقيه آنها را وادار به سكوت و تهديد كردند, بنابراين مشهود است اين عملكرد سرمايه دارانى است كه سرسوزن حاضر نيستند, امتيازى به كارگران و ستمديدگان اين جامعه بپردازند.
وى گفت: بخش ديگر سرمايه‌‏دارى ما سرمايه‌‏دارى دولتى است, كه اين سرمايه‌‏دارى در يك شخص متبلور نمى شود ؛ بلكه در فرايندهايى كه دولت متولى آن است, ظهور مي‌‏كند , كه در اين بين كاركنان رو به بالا به علت اينكه اين نوع سرمايه‌‏دارى برايشان امتياز ايجاد مي‌‏كند, از اين آن حمايت مي‌‏كنند.
وى خاطرنشان كرد: بخش ديگر سرمايه‌‏دارى ما سرمايه‌‏دارى سوداگرانه است, كه در واقع آن بخش از سرمايه دارى صنعتى كه مي‌‏تواند با مالكيت خصوصى خلاقيت داشته و آن رابه خطر اندازد, اين نوع سرمايه‌‏دارى است.
اين استاد دانشگاه توضيح داد: اين سرمايه‌‏دارى سوداگر در كار دلالى ، قاچاق و معاملات ارزى فعاليت مي‌‏كند و معمولا در زمين باز ي، خريد و فروش، كالا خريد واحتكار كردن، با بخش سرمايه‌‏دارى دولتى و بخش سرمايه‌‏دارى خصوصى غيرمولد شريك است.
وى افزود: بخش ديگر طبقه اجتماعي، طبقه كارگران است كه در حوزه‌‏هاى مختلف اشتغال دارند، اگر ما حدود 5/16 ميليون نفر شاغل داشته باشيم, بر حسب آمارهاى رسمى3/3 دهم ميليون نفر بيكار داريم.
اين جامعه شناس ادامه داد: بخش اعظم اين بيكاران ، كه در حدود 75 يا 80 درصد هستند كه حداقل 2/3 ميليون نفر كارگر هستند و زمينه‌‏هاى كارگرى دارند در جستجوى كار براى مشاغل كارگرى هستند.
وى گفت: اگر از جمعيت كشور، 5/19 ميليون نفر جمعيت فعال داشته باشيم، 2/16 شاغل و مابقى بيكار هستند ؛ اما به نظر من، جمعيت فعال بيشتر است و بنابراين بيكاران كارگرى نيز، بيشتر است.
اين جامعه شناس, با اشاره به كارگران ساده، گفت: هم اكنون حدود 2/2 ميليون نفر كارگر ساده داريم كه اگر اين تعداد عمدتا شامل كارگران ساختمانى شوند، كارگرانى كه متصدى ماشين آلات و دستگاه‌‏ها و رانندگان هستند، حدود يك ميليون و350 هزار نفر هستند و صنعت‌‏گران ما حدود 3 ميليون نفر هستند، بنابراين، حدود 5/5 ميليون نفر كارگر اين سه بخش، يعنى بخش صنعت ،متصديان ماشين آلات و دستگاه‌‏ها و رانندگان، هستند.
وى افزود: ما چيزى حدود 350 تا 400 هزار نفر، كارگر كشاورزى داريم؛ البته به جز آن كارگران كه نيمه‌‏خدماتى هستند كه اين فراد جزء نيروى كار مستعد كارگرى محسوب مي‌‏شوند، اما كارگر به حساب نمي‌‏آيند.
رييس دانا, با اشاره به لايه ديگر اجتماع كه دهقانان هستند، اظهار داشت: كارگران بخش كشاورزي، 3 ميليون نفر هستند، دهقانانى كه داراى حق آب و نسق هستند، دهقانانى كه به صورت مزرعه‌‏دارى كوچك كار مي‌‏كنند، در اين ميان مي‌‏توان به كاركنان خدماتى كه 5/1 ميليون نفر هستند و كارگران كشاورزى كه 3 ميليون نفر هستند، به جز در نظر گرفتن كارگران كشاورزي، شمار زيادى هم كاركنان فاميلى بدون مزد هستند كه براى فاميل كار مي‌‏كنند و مزد نمي‌‏گيرند، اشاره كرد.
وى افزود: حال در اين كشور، حدود يك ميليون و 500 هزار نفر متخصص داريم، 500 تا 550 هزار تكنسين داريم، به جزء رقم‌‏هاى ديگر كه در رده مديران و كاركنان ادارى و دفتري، هستند.
وى, در ادامه با اشاره به طبقه متوسط جامعه خاطرنشان كرد: مي‌‏گويند كه بخش مهمى از جامعه ايران طبقه متوسط است كه من اين نظريه را قبول ندارم ؛ زيرا لايه‌‏هاى بالاى جامعه اعم از مديران، مقامات عالي، كارمندان رده بالا، صاحبان سرمايه، متخصصان، مديران كه خودشان صاحبان سرمايه هستند، بازاري‌‏ها، لايه‌‏هاى بالايى جامعه هستند.
اين استاد دانشگاه گفت: لايه‌‏هاى پايين، حدود 3 ميليون نفر كارگر بيكار و 5/5 ميليون نفركارگر و 500 هزار نفر كارگر كشاورزى و 3 ميليون نفر هم كشاورزان و 5/1 ميليون نفر هم كارگران خدماتى هستند كه اينها را نمي‌‏توانيم, بگوييم كه طبقه متوسط جامعه را تشكيل داده‌‏اند.
وى در ادامه توضيح داد: معلمان، كاركنان نيروى انتظامي، كارمندان دولت را مي‌‏توان در طبقه متوسط جامعه جا داد ؛ اما طبقه متوسطى كه بيشتر در جبهه كار هستند و اگر اينها را كنار هم بگذاريم، كاركنان رده پايين بخش‌‏هاى خدماتى هستند و به آن معنا كه طبقه متوسط مي‌‏تواند از توليد سرمايه‌‏داران سهم ببرد، نيست.
رييس دانا افزود: بخش عمده جامعه ما، كارگر و دهقان و يا معلم و سربازان و كارمندان رده پايين هستند و بنابراين جامعه يك جامعه طبقه متوسطى نيست ؛ البته اين بدان معنا هم نيست كه چون طبقه متوسط جامعه در رشد قدرتمند نيست، به لحاظ بنيه اقتصادى نمي‌‏شود در اين كشور دموكراسى برقرار كرد.
وى گفت: اين لايه‌‏هاى پايين هستند كه بهترين نوع دموكراسى را مي‌‏توانند حمايت كنند، منتهى بهترين نوع دموكراسى براى لايه‌‏هاى پايين اين است كه فقر از ميان برود.
اين استاد دانشگاه اظهار داشت: بهترين دموكراسى اين نيست كه افراد پاى صندوق‌‏هاى راى بروند و راى بدهند بلكه بايد فقر از ميان برود و عدالت اجتماعى برقرار شود و آن 30 تا 35 درصد فقر مطلق جامعه ما افت كند و اين بخشى از فرايند دموكراسيته كردن جامعه است.
وى در ادامه گفت: عدالت اجتماعي، گسترش بيمه‌‏هاى اجتماعى و گسترش حقوق سنديكايى كارگرى و دفاع از حرمت كار، همه اينها بخشى از دموكراسى است و بخش ديگر دموكراسى در حوزه‌‏هاى سياسى متبلور مي‌‏شود.
اين استاد دانشگاه افزود: به اين ترتيب احزابى كه خودشان را به طور آشكار، طرفدار حزب طبقه متوسط معرفى كرده‌‏اند, احتمالا مي‌‏دانند كه طبقه متوسطى را كه به آن شكل به آن فكر مي‌‏كنند، وجود خارجى ندارد و اگر هم دارد، اين قدر محدود است كه ناگزير مي‌‏شود، در بافت بينش وابستگى به لايه‌‏هاى ستمگر و فرمانرواى اين جامعه جلوه مي‌‏كند.
رييس دانا, با اشاره به اينكه آيا با توجه به شرايط كنونى جامعه ما از لحاظ معيشتى و اجتماعى به نوعى طبقه متوسط به سوى انحلال پيش مي‌‏رود، گفت: به نظر من طبقه متوسط جامعه ما رو به انحلال نمي‌‏رود ؛ ولى طبق آن الگويى كه كارل ماركس هم در مورد تجزيه طبقه متوسط گفته، به نوعى تجزيه در طبقه متوسط صورت مي‌‏گيرد و اين نوعى ويران شدگى هست ؛ ولى انحلال نيست.
وى خاطرنشان كرد: تا زمانى كه طبقه سرمايه‌‏دارى وجود داشته باشد، طبقه متوسط نيز وجود دارد.
وى, با اشاره به ديدگاه كارل ماركس در خصوص تجزيه طبقه متوسط، اظهار داشت: به نظر من ديدگاه كارل ماركس در كشور ما در حال اتفاق افتادن است, يعنى بخش عظيمى از طبقه متوسط ناگزير به سطوح پايين فقر در حال سقوط كردن است، منتهى در جامعه سرمايه‌‏دارى پيشرفته، فقر مطلق ايجاد نمي‌‏شود اين فقر نسبى است كه گسترش پيدا مي‌‏كند.
اين جامعه شناس در ادامه توضيح داد: در جوامع سرمايه‌‏دارى ضعيف وابسته، كه حقوق دموكراتيك در آن وجود ندارد، مانند جامعه ما فقر مطلق زياد مي‌‏شود و طبقه متوسط بدون آنكه منحل شود، دچار آسيب‌‏هاى اساسى و انحراف‌‏هايى در روال زندگى اقتصادى مي‌‏شود.
رييس دانا ادامه داد: در هر صورت، اگر جلوى فراينده آگاهي‌‏ها وگسترش سياسى وتوسعه سياسى گرفته شود، آن‌‏گاه شرايط عينى به دلخواه به شرايط ذهنى تبديل مي‌‏شود و در آن صورت، اين شرايط ذهنى سرسختانه است و به سادگى دچار انعطاف نمي‌‏شود.
وى, با اشاره به اينكه محدود شدن طبقه متوسط در جامعه ما چه در تبعات و آثار سويى را به جا مي‌‏گذارد،اظهار داشت: نگرش ما رنگ و لعابى كه جامعه به طبقه متوسط مي‌‏دهد، نسبت به گذشته تغيير كرده است؛ زيرا در حال حاضر روستاها 30 تا32 درصد بيشتر جمعيت ندارند و ادغام جدى با شهرها پيدا كرده‌‏اند و روستاهاى خوب و فعال نزديك شهرها هستند.
اين جامعه‌‏شناس ادامه داد: ارتباط داد و ستدى جدى است و طبقه متوسط دچار تجزيه ناموزنى درونى شده است و اين بايد به الگوهاى قبلى اضافه شود.
وى در ادامه افزود: بخش‌‏هاى مهمى از كاركنان ما، به دليل وجدان‌‏كارى و ضوابط سازمانى و يا به دليل نداشتن آگاهى كافى به سمت زحمت‌‏كشان نمي‌‏روند، در غير اين صورت 85 تا 90 درصد معلمان و 80 تا 85 درصد نيروى انتظامى و سربازان و بخش قابل توجه‌‏اى از كاركنان دولت، معمولا در رده‌‏هاى پايين جامعه هستند.
اين استاد دانشگاه اظهار داشت: اين درست است كه در طبقه متوسط هستند، ولى در رده‌‏هاى پايين جامعه قرار دارند و بايد متعهد نيروى كار شوند و حال شايد بنا به دلايل ممكن اين اتفاق نيفتد.
رئيس دانا گفت: اما آنچه كه اين وضعيت براى پيامدهاى اجتماعى به وجود مي‌‏آورد، اهميت دارد، و آن چيزى كه دارد اين وضعيت را به وجود مي‌‏آورد، قدرت‌‏يابى بيش از حد سرمايه‌‏دارى سوداگر در شراكت با سرمايه‌‏دارى دولتى است.
وى افزود: در صنايع قطعه‌‏سازى كسانى بودند كه فرياد بزنند و بخواهند كه جلوى واردات گرفته شود، ولى همين افراد خود زمانى در واردات شريك بودند و كسانى نيز بودند كه در صنايع نساجى و خودروسازى كشور عليه قاچاق و واردات بپا خواستند، ولى از درون خودشان با مقاومت روبرو شدند؛ چون خود اين صنايع نساجى را سوداگرى را بيشتر ترجيح مي‌‏دادند.
اين استاد دانشگاه خاطرنشان كرد: بدين ترتيب اين مجموعه كه به سمت وحدت حركت مي‌‏كند، به لحاظ سياسى با نابود كردن طبقه متوسط، با ناموزن كردن آن و با بلعيدن ارزش‌‏هاى مادى اين طبقه، قوه خريد اقتصاد را نابود كرده است.
وى افزود: در نتيجه اقتصادى كه رو به خارج ندارد و قدرت صادراتى ندارد، بايد براقتصاد داخلى توجه كند و اقتصاد داخلى بر بنياد شمارى فقير نمي‌‏تواند قوه خريد كافى و تقاضاى درون زا داشته باشد، همان گونه كه بر بنياد شمار زيادى ار مردم ناآگاه و بي‌‏سواد نمي‌‏شود، دموكراسى ساخت.
رييس دانا, با بيان اين مطلب كه اول بايد بينيم چرا طبقه متوسط دارد محدود مي‌‏شود، بعد به دنبال تبعات آن بگرديم، گفت: به اعتقاد من اين امر اتحاد طبقاتى لايه‌‏ها بالا است كه دارد جامعه را به فقر مي‌‏كشاند و آن لايه نه تنها اميدى براى اينكه جذب مازاد را تبديل به سرمايه كند، به دست نمي‌‏دهد وضع را خراب‌‏تر و اقتصاد را وابسته‌‏تر و سوداگرانه‌‏تر مي‌‏سازد.
اين جامعه‌‏شناس, با اشاره به راه‌‏كارهايى در خصوص جلوگيرى از محدود شدن طبقه متوسط، اظهار داشت: راه‌‏كارهاى پيشنهادى من ممكن است كه راديكالى باشد ؛ ولى افراطى نيست, افراطى در واقع عملكرد فعلى اقتصادى كشور است كه اين افراط‌‏گرايى چه در سياست‌‏هاى دولت وچه عملكرد صاحبان سرمايه رده بالا ديده مي‌‏شود.
وى افزود: چون انبوه مردم را براى منافع حقير يك گروه محدود و منافعى كه هيچ تاثيرى براى رشد اقتصادى و ايجاد اشتغال ندارد، فدا مي‌‏شوند و بايد جلوى آن گرفته شود و چون دولت نيز در آن افراط‌‏كارى مداخله مي‌‏كند، اميدى به سياست‌‏هاى دولت نيست.
اين استاد دانشگاه در پايان تاكيد كرد: بايد تحولات اساسى و اصلاحات ساختاري، به ويژه در توزيع قدرت اقتصادى و سياسى به وجود بيايد.